Trong bối cảnh nền kinh tế toàn cầu đang đối mặt với vô vàn biến động khó lường, năng lượng luôn là bài toán sống còn quyết định đến sự ổn định vĩ mô của mọi quốc gia. Gần đây, trước sức nóng hầm hập từ thị trường thế giới, Chính phủ Việt Nam đã có một nước đi quyết đoán và kịp thời thông qua việc ban hành Nghị định 72/2026/NĐ-CP. Động thái giảm thuế nhập khẩu một số loại xăng dầu về 0% được giới chuyên gia và cộng đồng doanh nghiệp đánh giá là cần thiết để bảo vệ chuỗi cung ứng trong nước. Bài viết dưới đây sẽ phân tích chi tiết quyết định giảm thuế xăng dầu về mức 0% mới nhất và những tác động thực tiễn của chính sách này đối với doanh nghiệp và người tiêu dùng.
Bối cảnh ra đời quyết định hạ thuế nhập khẩu xăng dầu
Quyết định giảm thuế nhập khẩu một số loại xăng dầu về 0% không phải là một bước đi ngẫu nhiên, mà là kết quả của việc đánh giá sát sao tình hình địa chính trị và kinh tế toàn cầu đầy căng thẳng.
Nguyên nhân cốt lõi bắt nguồn từ những diễn biến xung đột quân sự leo thang khốc liệt tại khu vực Trung Đông – là trung tâm xuất khẩu của thế giới, đặc biệt là căng thẳng giữa Mỹ, Israel và Iran. Sự bất ổn này đã trực tiếp đe dọa đến tuyến đường vận tải chiến lược qua eo biển Hormuz. Các chuyên gia lo ngại rằng, nếu eo biển này bị phong tỏa, sẽ có khoảng 20 triệu thùng dầu thô mỗi ngày từ Trung Đông không thể được vận chuyển đến các nhà máy lọc dầu, mà khu vực chịu ảnh hưởng nặng nề nhất chính là châu Á.
Hệ lụy dây chuyền là hàng loạt các nhà máy lọc dầu trong khu vực buộc phải cắt giảm công suất hoạt động, phải sử dụng đến nguồn dự trữ dầu thô khẩn cấp và hạn chế xuất khẩu sản phẩm xăng dầu thành phẩm. Điều này ngay lập tức làm nguồn cung thu hẹp và đẩy giá nhiên liệu tăng vọt lên mức rất cao.
Tại thị trường trong nước, tác động này cũng hiện rõ khi một số nhà máy lọc dầu đứng trước nguy cơ đối mặt với muôn vàn khó khăn do nguồn cung dầu thô nhập khẩu bị thiếu hụt, dẫn đến rủi ro không thể thực hiện đúng các hợp đồng giao hàng hiện hữu. Đứng trước tình thế cấp bách đó, nhằm tháo gỡ điểm nghẽn cho doanh nghiệp đầu mối và đảm bảo an sinh xã hội, Chính phủ đã chính thức can thiệp bằng chính sách giảm thuế nhập khẩu một số loại xăng dầu về 0%.
Nghị định 72: Những mặt hàng nào được giảm thuế nhập khẩu xăng dầu
Để cụ thể hóa chủ trương, ngày 09/3/2026, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 72/2026/NĐ-CP. Nghị định này sửa đổi mức thuế suất thuế nhập khẩu ưu đãi (MFN – mức thuế áp dụng cho các nước thành viên WTO) đối với một số mặt hàng xăng, dầu và nguyên liệu đầu vào thiết yếu. Dưới đây là chi tiết các danh mục được hưởng chính sách giảm thuế nhập khẩu một số loại xăng dầu về 0%:
Các nhóm thành phẩm nhiên liệu được giảm về 0%
Đối với các nhóm nhiên liệu phục vụ trực tiếp cho đời sống và sản xuất, mức điều chỉnh giảm thuế được đánh giá là rất mạnh tay:
Nhóm xăng động cơ và nguyên liệu pha chế: Thuế suất thuế nhập khẩu ưu đãi (MFN) đối với mặt hàng xăng động cơ không pha chì (như xăng RON 95 phổ biến) được điều chỉnh giảm mạnh từ mức 10% xuống thẳng 0%. Mức giảm này áp dụng cho các mã HS như 2710.12.21 (chưa pha chế), 2710.12.22 (pha chế với ethanol), 2710.12.24 và 2710.12.25. Đồng thời, các nguyên liệu dùng để pha chế xăng động cơ như naphtha và reformate (thuộc mã HS 2710.12.80) cũng được giảm từ 10% xuống 0%.
Nhóm nhiên liệu máy móc, vận tải: Nhóm nhiên liệu có mức thuế suất MFN 7% trước đây bao gồm: nhiên liệu diesel (dùng cho ô tô và công nghiệp), dầu nhiên liệu (fuel oil), nhiên liệu động cơ máy bay (jet fuel) và kerosine (dầu hỏa) cũng đồng loạt được Chính phủ kéo giảm xuống mức 0%.
Các nhóm nhiên liệu hóa dầu
Không chỉ dừng lại ở nhiên liệu đốt cháy thông thường, Nghị định 72 còn hỗ trợ mạnh mẽ cho ngành công nghiệp hóa dầu trong nước bằng việc giảm thuế cho các nguyên liệu đầu vào quan trọng:
Các mặt hàng nguyên liệu hóa dầu chủ chốt như xylen, condensate, p-xylen được hưởng mức giảm thuế từ 3% xuống còn 0%.
Đối với các loại hydrocarbon mạch vòng khác, mức thuế nhập khẩu ưu đãi cũng được điều chỉnh giảm từ 2% về mức 0%.
Thời gian áp dụng thuế nhập khẩu xăng dầu 0%
Để chính sách mang tính linh hoạt, bám sát nhịp đập của thị trường, thời hạn áp dụng của Nghị định được quy định rất rõ ràng. Việc giảm thuế nhập khẩu một số loại xăng dầu về 0% có hiệu lực ngay lập tức kể từ ngày ký ban hành (09/3/2026) và kéo dài đến hết ngày 30/4/2026.
Sau ngày 30/4/2026, khi nghị định hết hiệu lực, mức thuế suất sẽ tự động quay trở lại áp dụng như quy định cũ tại nghị định số 26/2023/NĐ-CP. Tuy nhiên, Chính phủ cũng để ngỏ một phương án dự phòng: Trong trường hợp cần thiết để tiếp tục bảo đảm ổn định thị trường xăng dầu và phát triển kinh tế – xã hội, Bộ Công Thương sẽ có văn bản đề xuất để Bộ Tài chính chủ trì, tổng hợp trình Chính phủ xem xét ban hành nghị quyết kéo dài thời gian áp dụng.
Tác động việc giảm thuế nhập khẩu xăng dầu về 0%
Bất kỳ một sự can thiệp nào vào công cụ thuế cũng mang lại tác động đa chiều. Chính sách giảm thuế nhập khẩu một số loại xăng dầu về 0% được ví như một “mũi tên trúng nhiều đích” trong chiến lược quản lý vĩ mô của Nhà nước.
Đảm bảo an ninh năng lượng và đa dạng hóa nguồn cung
Lợi ích lớn nhất và mang tính chiến lược nhất của quyết định này chính là bảo vệ an ninh năng lượng quốc gia. Hiện nay, phần lớn lượng xăng dầu nhập khẩu vào Việt Nam (với kim ngạch hàng tỷ USD mỗi năm) chủ yếu đến từ các đối tác truyền thống như các nước ASEAN và Hàn Quốc. Tại các thị trường này, Việt Nam đang được hưởng mức thuế suất 0% nhờ vào các Hiệp định thương mại tự do (FTA) đã ký kết.
Tuy nhiên, khi nguồn cung toàn cầu bị đứt gãy và thu hẹp do chiến tranh, việc chỉ phụ thuộc vào việc mua xăng dầu thành phẩm từ các thị trường quen thuộc này trở nên cực kỳ rủi ro và khó khăn. Chính vì vậy, Bộ Tài chính đánh giá rằng việc chủ động hạ thuế MFN về 0% là giải pháp “cởi trói”, tạo động lực to lớn giúp các doanh nghiệp đầu mối kinh doanh xăng dầu tự tin tìm kiếm và đa dạng hóa nguồn hàng từ các thị trường mới – những quốc gia chưa có FTA với Việt Nam, mà không lo bị đội chi phí thuế. Nhờ đó, Việt Nam tránh được tình trạng đứt gãy nguồn cung, bảo đảm đủ năng lượng cho nền kinh tế vận hành.
Chấp nhận giảm thu ngân sách nhà nước
Việc hạ thuế quan mang lại lợi ích cho chuỗi cung ứng, nhưng đổi lại, ngân sách quốc gia sẽ phải chịu một khoản sụt giảm nhất định.
Theo tính toán và dự báo của Bộ Tài chính, dựa trên dữ liệu kim ngạch nhập khẩu của năm 2025, việc thực thi chính sách giảm thuế nhập khẩu một số loại xăng dầu về 0% đối với các mặt hàng nêu trên sẽ khiến ngân sách nhà nước giảm thu khoảng 1.024 tỷ đồng. Dù đây là một con số không nhỏ, nhưng cơ quan quản lý nhà nước đánh giá mức giảm thu này là hoàn toàn có thể chấp nhận được. Đây là sự “đánh đổi” cần thiết để bảo vệ sự ổn định của thị trường xăng dầu nội địa, hỗ trợ giảm áp lực chi phí đầu vào cho các hoạt động sản xuất kinh doanh, vận tải và logistics trong bối cảnh rủi ro lạm phát chực chờ.
Liệu giá bán lẻ xăng dầu có lập tức giảm sâu
Khi nghe tin giảm thuế nhập khẩu một số loại xăng dầu về 0%, kỳ vọng lớn nhất của người tiêu dùng và doanh nghiệp vận tải là giá bán lẻ tại các trạm bơm sẽ lập tức giảm sâu. Tuy nhiên, dưới góc độ phân tích kinh tế, điều này khó có thể xảy ra ngay lập tức.
Cần hiểu rõ bản chất, giá bán lẻ xăng dầu tại Việt Nam được điều hành dựa trên “giá cơ sở”. Công thức tính giá cơ sở bao gồm: Giá xăng dầu từ nguồn nhập khẩu (nhân với tỷ trọng) cộng với Giá xăng dầu từ nguồn sản xuất trong nước (nhân với tỷ trọng). Thuế nhập khẩu chỉ là một trong nhiều thành phần cấu thành nên giá cơ sở này.
Thực tế hiện nay, Việt Nam vẫn phải nhập khẩu một lượng lớn xăng dầu thành phẩm để đáp ứng tiêu dùng nội địa. Trong khi đó, biến động địa chính trị tại Trung Đông đã khiến giá dầu thô trên thị trường thế giới tăng phi mã. Chỉ trong vài ngày đầu tháng 3, giá dầu thô toàn cầu đã tăng vọt thêm từ 15 – 17 USD/thùng (tương đương mức tăng gần 17% – 20%).
Do đó, việc giảm thuế về 0% mang ý nghĩa như một “tấm khiên” giúp hạ bớt chi phí nhập khẩu, tạo dư địa bù đắp lại đà tăng giá vũ bão từ thị trường quốc tế, hơn là một yếu tố khiến giá bán lẻ trong nước lao dốc. Nói cách khác, nếu không có chính sách giảm thuế này, giá xăng dầu trong nước có thể đã tăng sốc và thiết lập những đỉnh giá mới gây suy kiệt nền kinh tế. Chính sách này đóng vai trò kìm hãm đà tăng, bảo vệ người tiêu dùng khỏi cú sốc năng lượng.
Bài viết nhiều người đọc: Các loại thuế phí khi nhập khẩu hàng hóa vào Việt Nam
Tổng kết lại, chính sách giảm thuế nhập khẩu một số loại xăng dầu về 0% là một minh chứng rõ nét cho sự điều hành linh hoạt, bám sát thực tiễn của Chính phủ. Dù không mang lại sự sụt giảm tức thì trên bảng giá bán lẻ, nhưng đây là “nước cờ” quyết định giúp Việt Nam đa dạng hóa nguồn cung, bảo vệ an ninh năng lượng quốc gia và giữ vững sự ổn định của nền kinh tế vĩ mô trước những “cơn bão” địa chính trị toàn cầu.
