Trong những năm gần đây, cây cảnh của Việt Nam đang ngày càng khẳng định được vị thế trên thị trường quốc tế. Cây cảnh, bao gồm tất cả các loại cây có hoa, cây có lá đẹp, cây thân gỗ hoặc các loại cây nhỏ được tạo dáng, uốn nắn nghệ thuật (bonsai), không chỉ giúp làm đẹp không gian sống mà còn mang lại giá trị tinh thần và thương mại rất lớn. Nhu cầu từ các thị trường như Châu Âu, Nhật Bản, Mỹ đối với cây cảnh Việt Nam đang không ngừng tăng cao. Tuy nhiên, vì là một mặt hàng thực vật sống, quá trình đưa sản phẩm này ra thị trường quốc tế đòi hỏi sự am hiểu sâu sắc về pháp luật và chuỗi cung ứng logistics.
Chính sách xuất khẩu cây cảnh
Bước đi nền tảng đầu tiên để thực hiện trơn tru thủ tục xuất khẩu cây cảnh là doanh nghiệp phải nắm bắt chính xác hành lang pháp lý hiện hành. Việc xuất khẩu mặt hàng đặc thù này được điều chỉnh bởi một hệ thống các văn bản quy phạm pháp luật nghiêm ngặt, bao gồm:
- Luật thuế giá trị gia tăng (GTGT) số 13/2008/QH12.
- Các Thông tư của bộ nông nghiệp và phát triển nông thôn: Thông tư 30/2014/TT-BNNPTNT, thông tư 04/2017/TT-BNNPTNT, thông tư 15/2018/TT-BNNPTNT và thông tư 11/2021/TT-BNNPTNT.
- Các văn bản hướng dẫn về hải quan: Thông tư 38/2015/TT-BTC (được sửa đổi bổ sung bởi thông tư 39/2018/TT-BTC), nghị định 69/2018/NĐ-CP và nghị định 128/2020/NĐ-CP.
Căn cứ theo những quy định trên, cây cảnh không thuộc danh mục hàng hóa cấm xuất khẩu. Tuy nhiên, để lô hàng vượt qua cửa khẩu hợp pháp, doanh nghiệp thực hiện thủ tục xuất khẩu cây cảnh cần phải tuân thủ nghiêm ngặt những chính sách cốt lõi sau:
- Đối với các loại cây cảnh có nguồn gốc từ gỗ tự nhiên nằm trong sách đỏ, nhà nước cấm xuất khẩu hoặc bắt buộc phải xin cấp giấy phép chuyên ngành vô cùng khắt khe.
- Doanh nghiệp cần lưu trữ đầy đủ các chứng từ đầu vào của hàng hóa (như hóa đơn thu mua, bảng kê lâm sản) để làm cơ sở xin cấp giấy chứng nhận xuất xứ (C/O) khi đối tác yêu cầu.
- Bắt buộc phải chủ động làm Giấy chứng nhận kiểm dịch thực vật (Phytosanitary Certificate) và làm thủ tục hun trùng (Fumigation) cho hàng hóa trước khi xuất khẩu.
- Một quy định đặc biệt quan trọng: Để được cơ quan chức năng tiến hành kiểm dịch đúng quy định, chủ hàng phải làm sạch toàn bộ bầu đất của cây cảnh.
Xác định mã HS cây cảnh
Trong bất kỳ quy trình thương mại quốc tế nào, tra cứu mã HS (Harmonized System) là công đoạn sống còn. Xác định đúng mã HS không chỉ giúp quá trình làm thủ tục xuất khẩu cây cảnh diễn ra nhanh chóng mà còn quyết định trực tiếp đến các chính sách thuế quan áp dụng. Mã HS là dãy số tiêu chuẩn toàn cầu, trong đó 6 số đầu tiên trên toàn thế giới cho một mặt hàng là giống nhau, và chỉ có sự khác biệt ở các số đuôi tùy theo từng quốc gia.
Mặt hàng cây cảnh sống được phân loại chủ yếu vào Chương 06. Dưới đây là bảng mã HS chi tiết mà doanh nghiệp cần tham khảo:
- 0602: Cây sống khác (kể cả rễ), cành giâm và cành ghép; hệ sợi nấm.
- 060210: Cành giâm và cành ghép không có rễ (Bao gồm cây phong lan mã 06021010, cây cao su mã 06021020 và loại khác 06021090).
- 06022000: Cây, cây bụi, đã hoặc không ghép cành, thuộc loại có quả hoặc quả hạch (nuts) ăn được.
- 06023000: Cây đỗ quyên và cây azalea (cây khô – họ đỗ quyên), đã hoặc không ghép cành.
- 06024000: Cây hoa hồng, đã hoặc không ghép cành.
- 060290: Các loại khác (Bao gồm cành giâm phong lan có rễ 06029010, phong lan giống 06029020 và các loại cây cảnh khác mã 06029090).
Hậu quả khôn lường khi áp sai mã HS: Nếu doanh nghiệp chủ quan khai sai mã HS khi làm thủ tục xuất khẩu cây cảnh, cơ quan hải quan sẽ yêu cầu kiểm tra và xác minh lại toàn bộ thông tin, dẫn đến sự trì hoãn kéo dài, làm lỡ chuyến tàu và ảnh hưởng nghiêm trọng đến chu kỳ kinh doanh. Thêm vào đó, căn cứ theo Nghị định 128/2020/NĐ-CP, doanh nghiệp sẽ phải đối mặt với mức phạt hành chính tối thiểu là 2.000.000 VNĐ, và cao nhất có thể bị phạt gấp 3 lần số thuế phát sinh do hành vi khai sai mã số hàng hóa. Do sự đa dạng sinh học của cây cảnh, nếu không chắc chắn, doanh nghiệp nên liên hệ với các đơn vị tư vấn hải quan chuyên nghiệp để xác định mã chính xác nhất.
Thuế xuất khẩu cây cảnh
Bài toán chi phí và thuế quan luôn là yếu tố quyết định đến biên độ lợi nhuận của doanh nghiệp. Điểm sáng tuyệt vời cho các doanh nghiệp khi thực hiện thủ tục xuất khẩu cây cảnh chính là chính sách thuế cực kỳ ưu đãi từ Nhà nước.
- Thuế xuất khẩu: Nhằm mục tiêu thúc đẩy ngành nông nghiệp trong nước phát triển và tăng trưởng kinh tế, Chính phủ Việt Nam khuyến khích mạnh mẽ hoạt động xuất khẩu mặt hàng này. Căn cứ theo biểu thuế xuất khẩu hiện hành, mặt hàng cây cảnh được hưởng mức thuế suất xuất khẩu là 0%.
- Hoàn thuế giá trị gia tăng (GTGT): Không chỉ được miễn thuế xuất khẩu, doanh nghiệp xuất khẩu cây cảnh còn có cơ hội được hoàn lại thuế GTGT đầu vào. Đây là một đòn bẩy tài chính khổng lồ giúp tối ưu hóa dòng tiền. Các đối tượng được áp dụng hoàn thuế bao gồm: cơ sở có hàng hóa ủy thác xuất khẩu, cơ sở gia công chuyển tiếp, hoặc hàng hóa xuất khẩu tại chỗ.
Điều kiện để được hoàn thuế GTGT: Để dòng tiền được hoàn trả hợp lệ, theo Thông tư 219/2013/TT-BTC, doanh nghiệp cần đáp ứng điều kiện:
- Hàng hóa phải được xuất khẩu ra nước ngoài hoặc xuất khẩu vào khu phi thuế quan.
- Số thuế GTGT đầu vào (như chi phí mua cây giống, phân bón, vật tư bao bì, vận chuyển…) chưa được khấu trừ hết trong kỳ kê khai phải đạt từ 300 triệu đồng trở lên.
- Nếu số thuế đầu vào chưa đủ 300 triệu đồng, doanh nghiệp sẽ được kết chuyển để khấu trừ tiếp sang kỳ kê khai tiếp theo.
Bộ hồ sơ xuất khẩu cây cảnh
Sự chuẩn bị kỹ lưỡng và hoàn hảo về mặt giấy tờ sẽ quyết định 90% tốc độ giải phóng hàng hóa. Căn cứ theo khoản 5 Điều 1 Thông tư 39/2018/TT-BTC, một bộ hồ sơ tiêu chuẩn để làm thủ tục xuất khẩu cây cảnh yêu cầu doanh nghiệp phải chuẩn bị đầy đủ các loại chứng từ sau để nộp cho cơ quan Hải quan:
- Tờ khai hải quan xuất khẩu (Khởi tạo trên phần mềm).
- Hóa đơn thương mại (Commercial Invoice): Thể hiện giá trị lô hàng.
- Danh sách đóng gói hàng hóa (Packing List): Nêu rõ quy cách đóng gói, số lượng chậu/cây.
- Hợp đồng thương mại (Sales Contract).
- Các chứng từ khác theo yêu cầu cụ thể của cán bộ hải quan.
Bên cạnh các chứng từ phục vụ thông quan nội địa, do đặc thù là hàng hóa thực vật sống, người bán bắt buộc phải chuẩn bị thêm một bộ hồ sơ chuyên ngành để cung cấp cho người mua ở nước ngoài, giúp họ thông quan nhập khẩu thuận lợi:
- Giấy chứng nhận xuất xứ (Certificate of Origin – C/O): Để đối tác hưởng ưu đãi thuế quan.
- Giấy chứng nhận kiểm dịch thực vật (Phytosanitary Certificate): Chứng minh cây cảnh khỏe mạnh, không mang mầm bệnh.
- Giấy chứng nhận hun trùng (Fumigation Certificate): Đảm bảo bao bì, pallet gỗ (nếu có) đã được xử lý mối mọt.
Quy trình thủ tục xuất khẩu cây cảnh
Để một lô hàng bonsai hay cây cảnh thuận buồm xuôi gió vươn ra thế giới, doanh nghiệp cần phối hợp nhịp nhàng theo quy trình 4 bước làm thủ tục xuất khẩu cây cảnh chuẩn mực như sau:
Bước 1: Khai báo tờ khai hải quan điện tử
Sau khi đã chuẩn bị xong các chứng từ cốt lõi như Hóa đơn, Packing List, Booking tàu, nhân viên xuất nhập khẩu sẽ tiến hành lên tờ khai hải quan thông qua phần mềm điện tử VNACCS. Lưu ý cực kỳ quan trọng: Việc nhập liệu lên hệ thống đòi hỏi chuyên môn cao, tuyệt đối không tự ý khai báo nếu không nắm vững nghiệp vụ để tránh sai sót không thể sửa chữa. Đặc biệt, doanh nghiệp chỉ nên tiến hành truyền tờ khai khai báo hải quan khi hàng hóa đã thực sự được giao ra khu vực cảng/kho tập kết. Nếu khai báo khi hàng chưa sẵn sàng, doanh nghiệp sẽ phải đối mặt với án phạt từ hải quan.
Bước 2: Mở tờ khai hải quan
Hệ thống hải quan sẽ tự động phân tờ khai thành 3 luồng: Xanh, Vàng hoặc Đỏ. Doanh nghiệp cần in tờ khai phân luồng, kẹp cùng bộ hồ sơ giấy mang xuống Chi cục hải quan cửa khẩu để tiến hành làm thủ tục mở tờ khai. Việc này phải được thực hiện sớm nhất có thể, chậm nhất là trong vòng 15 ngày kể từ ngày khai báo. Nếu để quá hạn 15 ngày, tờ khai sẽ bị hệ thống tự động hủy và doanh nghiệp sẽ bị phạt vi phạm hành chính. Đừng để tờ khai quá lâu mới mang đi làm thủ tục để tránh rủi ro trễ tàu.
Bước 3: Thông quan tờ khai hải quan
Cán bộ hải quan sẽ tiến hành đối chiếu hồ sơ giấy (hoặc kiểm tra thực tế lô cây cảnh nếu rơi vào luồng Đỏ). Nếu mọi thông tin đều minh bạch, hợp lệ, hải quan sẽ chấp nhận đánh dấu thông quan tờ khai. Do mặt hàng cây cảnh có thuế xuất khẩu 0%, tờ khai thường sẽ được thông quan rất nhanh chóng. Trong một số trường hợp vướng mắc, hàng có thể được giải phóng đem về kho bảo quản trước và chờ thông quan sau khi doanh nghiệp bổ sung đủ hồ sơ đúng hạn.
Bước 4: Mang hàng về kho bảo quản và sử dụng (Thanh lý/Vào sổ tàu)
Ở khâu cuối cùng, khi tờ khai đã thông quan, doanh nghiệp tiến hành nộp mã vạch cho bộ phận hải quan giám sát tại cảng để làm thủ tục thanh lý (vào sổ tàu). Đảm bảo chuẩn bị đầy đủ lệnh hạ hàng, phương tiện vận tải để lô hàng được xếp lên tàu xuất khẩu sang nước bạn.
Những lưu ý khi xuất khẩu cây cảnh
Thủ tục xuất khẩu cây cảnh ẩn chứa rất nhiều rủi ro nếu doanh nghiệp không có sự chuẩn bị chu đáo. Dưới đây là những lưu ý mang tính sống còn được đúc kết từ kinh nghiệm thực chiến:
Vấn đề kiểm dịch thực vật (quan trọng nhất): Tuyệt đối lưu ý, để qua được vòng kiểm dịch, doanh nghiệp bắt buộc phải làm sạch toàn bộ bầu đất tự nhiên của cây cảnh. Bạn phải thay thế đất tự nhiên bằng các loại giá thể sạch bệnh như đất sạch nhân tạo hoặc mùn cưa.
Vệ sinh đóng gói: Quá trình đóng gói phải cực kỳ cẩn thận, tuyệt đối không được để lẫn các loại thực vật, hạt cỏ dại hay rác thải sinh học khác bám trên thân cây hoặc trên bầu đất.
Quản trị rủi ro tài chính: Thương mại quốc tế luôn tiềm ẩn rủi ro thanh toán. Doanh nghiệp nên ưu tiên sử dụng phương thức thanh toán an toàn như Thư tín dụng (L/C) và luôn mua bảo hiểm hàng hóa đầy đủ cho các lô cây cảnh có giá trị cao.
Nghiên cứu thị trường và pháp lý: Luôn theo dõi sát sao các chính sách xuất khẩu từ chính phủ, cập nhật các hiệp định thương mại tự do (FTA) để tận dụng ưu đãi thuế quan, đồng thời tìm hiểu kỹ các quy định khắt khe về an toàn sinh học của quốc gia nhập khẩu.
Bài viết hữu ích: Giấy kiểm dịch thực vật (Phytosanitary Certificate) là gì
Sự thành công của một thương vụ quốc tế không chỉ nằm ở vẻ đẹp hay chất lượng của chậu bonsai, mà còn phụ thuộc hoàn toàn vào việc doanh nghiệp am hiểu và tuân thủ thủ tục xuất khẩu cây cảnh. Từ việc rà soát quy định pháp lý, chọn đúng mã HS, chuẩn bị hồ sơ chuyên ngành (Kiểm dịch, Hun trùng, thay thế bầu đất) cho đến quy trình khai báo hải quan, mọi công đoạn đều đòi hỏi sự chính xác tuyệt đối. Việc xây dựng một chuỗi logistics chuyên nghiệp, chuẩn bị bộ chứng từ hoàn hảo sẽ giúp các doanh nghiệp xuất khẩu cây cảnh Việt Nam tối ưu hóa chi phí, phòng tránh rủi ro ách tắc tại cảng và tự tin đưa sản phẩm vươn xa, chiếm lĩnh các thị trường khó tính nhất trên toàn cầu.
Vận tải Thái Hà luôn đề cao đạo đức nghề nghiệp, trung thực và tận tâm với dịch vụ. Khách hàng được hỗ trợ, tư vấn từ quản lý cấp cao và đưa ra phương án phù hợp nhất. Tùy vào từng loại mặt hàng, số lượng, trọng lượng hàng, các yêu cầu từ đối tác mà giá dịch vụ thay đổi. Để được tư vấn và báo giá chi tiết, vui lòng liên hệ chúng tôi để được tư vấn và báo giá phù hợp nhất.
