Trong bối cảnh hội nhập kinh tế toàn cầu, hoạt động xuất nhập khẩu đang mở ra những cơ hội vàng cho các doanh nghiệp Việt Nam. Việc đưa các sản phẩm chất lượng từ thị trường quốc tế về tiêu thụ trong nước mang lại biên độ lợi nhuận vô cùng hấp dẫn. Tuy nhiên, bài toán tối ưu chi phí và định giá bán sản phẩm luôn là một rào cản lớn nếu doanh nghiệp không nắm vững các quy định pháp lý về thuế. Vì vậy, trong bài viết này, vận tải Thái Hà sẽ gửi tới nhà kinh doanh tất tần thật các thông tin chi tiết về các loại thuế phải nộp khi nhập khẩu hàng hóa.
Đối tượng chịu thuế nhập khẩu
Bước đầu tiên để làm chủ bức tranh tài chính của chuỗi cung ứng là doanh nghiệp phải xác định xem lô hàng của mình có thuộc diện phải đóng thuế hay không. Việc nắm rõ đối tượng chịu thuế là nền tảng để doanh nghiệp lên kế hoạch ngân sách cho các loại thuế phí khi nhập khẩu hàng hóa vào Việt Nam. Căn cứ vào điều 2 của luật thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu năm 2016, các đối tượng bị áp dụng thuế nhập khẩu bao gồm:
- Hàng hóa được nhập khẩu qua các cửa khẩu, đường biên giới đất liền, đường biển, đường hàng không của Việt Nam.
- Hàng hóa được nhập khẩu từ các khu phi thuế quan (như khu chế xuất, kho ngoại quan) đưa vào thị trường nội địa Việt Nam.
- Hàng hóa nhập khẩu tại chỗ và các loại hàng hóa nhập khẩu của doanh nghiệp đang thực hiện quyền nhập khẩu, quyền phân phối tại thị trường Việt Nam.
- Tuy nhiên, luật pháp cũng tạo điều kiện thuận lợi cho dòng chảy thương mại quốc tế bằng việc quy định các trường hợp không áp dụng thuế nhập khẩu, giúp doanh nghiệp tiết kiệm chi phí nếu thuộc các diện sau:
- Hàng hóa chỉ mượn đường đi qua Việt Nam dưới dạng quá cảnh, chuyển khẩu hoặc trung chuyển.
- Hàng hóa là hàng viện trợ nhân đạo, hàng viện trợ không hoàn lại phục vụ cho các mục đích xã hội.
- Hàng hóa được nhập khẩu từ nước ngoài đưa trực tiếp vào khu phi thuế quan và chỉ sử dụng giới hạn trong khu vực đó; hoặc hàng hóa được chuyển từ khu phi thuế quan này sang một khu phi thuế quan khác.
Thuế suất đối với hàng hóa nhập khẩu về Việt Nam
Khi đã xác định lô hàng thuộc đối tượng chịu thuế, yếu tố then chốt tiếp theo tác động trực tiếp đến dòng tiền của doanh nghiệp là mức thuế suất. Thuế suất không phải là một con số cố định cho mọi mặt hàng, mà nó biến thiên dựa trên mã HS Code và nguồn gốc xuất xứ của hàng hóa. Để tối ưu hóa các loại thuế phí khi nhập khẩu hàng hóa vào Việt Nam, doanh nghiệp cần hiểu rõ 3 cấp độ thuế suất cơ bản đang được áp dụng hiện hành:
Thuế suất thông thường: Đây là mức thuế tiêu chuẩn được áp dụng cho hàng hóa nhập khẩu từ các quốc gia, vùng lãnh thổ không có thỏa thuận đối xử tối huệ quốc (MFN) hay bất kỳ hiệp định thương mại tự do nào với Việt Nam. Theo quy định (quyết định số 45/2017/QĐ-TTg), mức thuế suất thông thường thường được áp dụng ở mức cao hơn so với mức ưu đãi.
Thuế suất ưu đãi (MFN): Mức thuế này có lợi hơn rất nhiều, được Việt Nam áp dụng đối với hàng hóa nhập khẩu có xuất xứ từ các nước, nhóm nước hoặc vùng lãnh thổ đã tham gia cam kết đối xử tối huệ quốc (MFN) trong khuôn khổ tổ chức thương mại thế giới (WTO). Hàng hóa từ các khu phi thuế quan đưa vào nội địa cũng được hưởng mức này nếu đáp ứng đúng tiêu chuẩn xuất xứ.
Thuế suất ưu đãi đặc biệt (FTA): Đây chính là “vũ khí bí mật” giúp các doanh nghiệp bứt phá lợi nhuận. Mức thuế này (thường giảm sâu xuống 0% – 5%) được áp dụng cho hàng hóa nhập khẩu từ các quốc gia có ký kết các Hiệp định thương mại tự do (FTA) song phương hoặc đa phương với Việt Nam (như ACFTA với Trung Quốc, ATIGA với ASEAN, EVFTA với Châu Âu, VKFTA với Hàn Quốc). Để được áp dụng mức thuế ưu đãi đặc biệt cực thấp này, lô hàng bắt buộc phải có giấy chứng nhận xuất xứ hàng hóa (C/O – Certificate of Origin) hợp lệ.
Mẹo Marketing cho chủ doanh nghiệp: Hãy luôn yêu cầu nhà cung cấp nước ngoài cung cấp C/O hợp lệ (như Form E, Form D, Form AK) để cắt giảm tối đa thuế nhập khẩu. Việc lựa chọn đúng nguồn hàng có hiệp định thương mại tự do sẽ là lợi thế cạnh tranh vô giá về giá bán lẻ tại Việt Nam.
Các loại thuế phải nộp khi nhập khẩu hàng hóa
Nhiều người lầm tưởng rằng khi nhập khẩu chỉ cần đóng duy nhất “Thuế nhập khẩu”. Tuy nhiên, thực tế chuỗi cung ứng phức tạp hơn thế. Tùy thuộc vào đặc tính, chủng loại và mục đích sử dụng của sản phẩm, nhà nước sẽ áp dụng các công cụ điều tiết kinh tế khác nhau.
Dưới đây là bức tranh toàn cảnh về các loại thuế phí khi nhập khẩu hàng hóa vào Việt Nam mà các nhà kinh doanh bắt buộc phải đưa vào bảng tính giá vốn hàng bán (COGS):
Thuế tiêu thụ đặc biệt
Thuế tiêu thụ đặc biệt (TTĐB) là một loại thuế gián thu, được nhà nước sử dụng như một công cụ mạnh mẽ để điều tiết hành vi tiêu dùng đối với một số nhóm hàng hóa mang tính chất xa xỉ, hoặc những sản phẩm không được khuyến khích tiêu dùng rộng rãi.
Mục đích của loại thuế này là nhằm tăng thu cho ngân sách Nhà nước, đồng thời điều tiết thu nhập của người tiêu dùng phân khúc cao. Đối tượng phải nộp thuế tiêu thụ đặc biệt là các cá nhân, tổ chức, doanh nghiệp trực tiếp tiến hành nhập khẩu hàng hóa thuộc danh mục quy định. Dù doanh nghiệp là người trực tiếp nộp thuế cho cơ quan Hải quan, nhưng bản chất chi phí này sẽ được cộng vào giá bán và người tiêu dùng cuối cùng sẽ là người chịu thuế.
Các mặt hàng phổ biến thường xuyên phải gánh mức thuế TTĐB rất cao khi nhập khẩu bao gồm: Thuốc lá, xì gà; Rượu, bia các loại; Xe ô tô dưới 24 chỗ ngồi; Xăng các loại; Bài lá, tàu bay, du thuyền phục vụ mục đích dân dụng. Ngược lại, các mặt hàng thiết dùng thông dụng như quần áo, thiết bị điện tử, đồ gia dụng, mỹ phẩm sẽ không phải chịu loại thuế này.
Thuế bảo vệ môi trường
Với định hướng phát triển bền vững, Thuế bảo vệ môi trường (BVMT) được áp dụng nhằm hạn chế việc sử dụng các sản phẩm gây rủi ro, tác động xấu đến môi trường sinh thái tự nhiên. Tương tự như thuế tiêu thụ đặc biệt, đây cũng là một loại thuế gián thu.
Trong danh sách các loại thuế phí khi nhập khẩu hàng hóa vào Việt Nam, người nộp thuế bảo vệ môi trường chính là các cá nhân, tổ chức thực hiện hành vi nhập khẩu hàng hóa thuộc đối tượng chịu thuế (hoặc người nhận ủy thác trong trường hợp ủy thác nhập khẩu). Mức thuế này là một khoản chi phí bắt buộc phải nộp trước khi lô hàng được thông quan.
Những mặt hàng điển hình thường bị áp thuế bảo vệ môi trường khi nhập khẩu có thể kể đến như: Xăng, dầu, mỡ nhờn; Than đá; Dung dịch HCFC; Các loại túi ni lông (túi nhựa) thuộc diện chịu thuế; Thuốc diệt cỏ, thuốc bảo quản lâm sản, thuốc khử trùng kho thuộc loại hạn chế sử dụng.
Thuế chống bán phá giá
Nhằm bảo vệ nền sản xuất và các doanh nghiệp trong nước khỏi sự cạnh tranh không lành mạnh từ hàng hóa ngoại nhập giá rẻ mạt, nhà nước áp dụng các loại thuế bổ sung, trong đó nổi bật nhất là thuế chống bán phá giá.
Đây là loại thuế nhập khẩu bổ sung được áp dụng đặc biệt cho những trường hợp hàng hóa nhập khẩu vào Việt Nam bị điều tra và kết luận là đang bị “bán phá giá” (nghĩa là giá bán của hàng nhập khẩu vào Việt Nam thấp hơn rất nhiều so với giá trị thông thường của nó trên thị trường). Hành vi này gây ra thiệt hại đáng kể, hoặc đe dọa trực tiếp đến sự sinh tồn và hình thành của các ngành công nghiệp sản xuất nội địa.
Thuế chống bán phá giá được áp dụng ở một mức độ hợp lý sau khi cơ quan có thẩm quyền tiến hành điều tra kỹ lưỡng và ra kết luận chính thức theo quy định pháp luật. Bên cạnh thuế chống bán phá giá, tùy theo từng thời kỳ, doanh nghiệp nhập khẩu còn có thể phải đối mặt với thuế chống trợ cấp (áp dụng với hàng hóa được nước xuất khẩu trợ cấp) hoặc thuế tự vệ (áp dụng khi hàng hóa ồ ạt nhập khẩu gây thiệt hại nghiêm trọng cho ngành trong nước). Các mặt hàng thường xuyên nằm trong “tầm ngắm” của loại thuế này bao gồm sắt thép, tôn mạ, nhôm, ván gỗ công nghiệp.
Thuế giá trị gia tăng
Trong tất cả các loại thuế phí khi nhập khẩu hàng hóa vào Việt Nam, Thuế Giá trị gia tăng (VAT) là loại thuế phổ biến nhất và gần như bao trùm lên đại đa số mọi loại hàng hóa nhập khẩu (ngoại trừ một số rất ít mặt hàng được miễn trừ theo chính sách đặc biệt).
Theo luật thuế giá trị gia tăng, đây là loại thuế tính trên giá trị tăng thêm của hàng hóa, dịch vụ phát sinh xuyên suốt quá trình từ khâu sản xuất, lưu thông cho đến khi đến tay người tiêu dùng.
Điểm đặc biệt và cực kỳ quan trọng mà các nhà kinh doanh, kế toán xuất nhập khẩu phải lưu ý là công thức tính thuế VAT hàng nhập khẩu. Thuế VAT sẽ được tính ở bước cuối cùng, tức là nó sẽ bị tính chồng (tính cộng gộp) lên giá trị hàng hóa (CIF) và bao gồm luôn cả thuế nhập khẩu, thuế TTĐB, thuế BVMT và Thuế chống bán phá giá (nếu có).
Mức thuế suất VAT phổ thông khi nhập khẩu hàng hóa vào Việt Nam thường là 10%. Tuy nhiên, để kích cầu kinh tế hoặc hỗ trợ an sinh, một số mặt hàng thiết yếu, vật tư y tế, thực phẩm, có thể được áp dụng mức thuế suất 5%, hoặc thậm chí có thời điểm nhà nước ra nghị quyết giảm thuế VAT xuống còn 8% đối với một số nhóm ngành hàng cụ thể để phục hồi kinh tế. Tuy nhiên, doanh nghiệp không cần quá lo lắng, vì nếu sản phẩm nhập khẩu được sử dụng làm nguyên liệu đầu vào để sản xuất, kinh doanh tiếp theo, thì số tiền thuế VAT đã nộp ở khâu nhập khẩu này sẽ được khấu trừ hoàn thuế vào cuối kỳ.
Hoạt động thương mại quốc tế là một “sân chơi” đầy lợi nhuận nhưng cũng đòi hỏi tính tuân thủ pháp luật vô cùng nghiêm ngặt. Việc tính toán sai lệch, không cập nhật mã HS Code hoặc bỏ sót các khoản thuế đặc thù không chỉ làm méo mó chiến lược định giá, làm giảm lợi nhuận mà còn đẩy doanh nghiệp vào nguy cơ bị cơ quan Hải quan ấn định thuế, nộp phạt vi phạm hành chính, gây ách tắc hàng hóa tại cảng.
Bài viết hữu ích: Biểu thuế xuất nhập khẩu 2026 – Cập nhật mới nhất
Nắm vững các loại thuế phí khi nhập khẩu hàng hóa vào Việt Nam – từ thuế nhập khẩu (thông thường, ưu đãi, ưu đãi đặc biệt), thuế tiêu thụ đặc biệt, thuế bảo vệ môi trường, thuế chống bán phá giá cho đến thuế giá trị gia tăng – chính là chiếc chìa khóa vàng giúp doanh nghiệp tự tin vận hành chuỗi logistics. Để đảm bảo tối ưu hóa chi phí và thông quan an toàn, nhanh chóng, doanh nghiệp nên tìm kiếm sự đồng hành từ các đối tác, đại lý hải quan chuyên nghiệp để được tư vấn lộ trình nhập khẩu hoàn hảo nhất.
