Trong bối cảnh toàn cầu hóa và sự mở rộng không ngừng của chuỗi cung ứng, vận chuyển hàng hóa qua đường nước đã và đang đóng một vai trò chiến lược, là mạch máu lưu thông thương mại của toàn thế giới. Để dòng chảy hàng hóa này luôn được thông suốt, an toàn và đạt hiệu quả kinh tế cao, sự góp mặt của phương tiện vận tải đường thủy là điều kiện tiên quyết. Không chỉ đáp ứng nhu cầu chuyên chở khối lượng hàng hóa khổng lồ, sự đa dạng của các loại hình tàu thuyền hiện đại còn giúp tối ưu hóa chi phí logistics cho mọi doanh nghiệp. Vậy bao gồm những phương tiện vận tải nào? Cùng vận tải Thái Hà tìm hiểu chi tiết trong bài viết dưới đây nhé.
Phương tiện vận tải đường thủy là gì
Để nắm bắt được trọn vẹn bức tranh vận tải, trước tiên chúng ta cần định nghĩa rõ phương tiện vận tải đường thủy là gì. Hiểu một cách đơn giản nhất, phương tiện vận tải đường thủy là tập hợp các loại phương tiện có khả năng di chuyển, nổi trên mặt nước để thực hiện nhiệm vụ chuyên chở con người, hoặc vận chuyển bưu kiện, hàng hóa từ địa điểm này đến địa điểm khác. Phạm vi hoạt động của những chiếc phương tiện vận tải đường thủy này vô cùng rộng lớn, trải dài từ các con sông ngòi, kênh rạch nội địa cho đến các tuyến đường biển quốc tế rộng lớn.
Về cấu tạo, hầu hết các phương tiện vận tải đường thủy hiện nay đều được chế tạo từ những loại vật liệu siêu bền, có khả năng chống nước, chịu được lực va đập và chịu được tải trọng cực kỳ lớn như nhựa tổng hợp, gỗ, và đặc biệt là thép chuyên dụng. Dù là những chiếc thuyền được làm thủ công bằng tay từ xa xưa hay các con tàu khổng lồ trang bị hệ thống máy nổ, động cơ hiện đại, tất cả đều phục vụ cho một mục đích cốt lõi: lưu thông an toàn trên mặt nước. Tùy thuộc vào khối lượng, tính chất của loại hàng hóa cần giao nhận cũng như khoảng cách địa lý, các doanh nghiệp logistics sẽ lựa chọn các loại phương tiện vận tải đường thủy tương ứng phù hợp nhất để tối ưu hiệu suất.
Các phương tiện vận tải đường thủy phổ biến hiện nay
Sự phát triển của công nghệ đóng tàu đã cho ra đời một hệ sinh thái phương tiện cực kỳ đa dạng. Dưới đây là danh sách các loại phương tiện vận tải đường thủy được sử dụng phổ biến nhất trên thị trường hiện nay:
Tàu chở hàng rời
Tàu chở hàng rời (Bulk Carrier) là một trong những loại phương tiện vận tải đường thủy không thể thiếu trong thương mại quốc tế. Loại tàu này được thiết kế chuyên biệt để vận tải các mặt hàng dạng rời với số lượng và khối lượng cực kỳ lớn, không đóng bao bì, điển hình như: quặng, than đá, ngũ cốc, gạo, nông sản.
Đặc điểm nhận dạng nổi bật nhất của loại phương tiện vận tải đường thủy này chính là các cửa hầm hàng được thiết kế dưới dạng hình hộp mở rộng trên boong tàu. Thiết kế này rất thông minh, cho phép hàng hóa có thể dễ dàng được trượt ra phía ngoài trong quá trình bốc dỡ tại các cảng biển, giúp tiết kiệm đáng kể thời gian và nhân lực xếp dỡ.
Tàu chở dầu
Đúng như tên gọi đặc thù của mình, tàu chở dầu (Oil Tanker) là loại phương tiện vận tải đường thủy được sử dụng phổ biến nhất để chuyên chở các hợp chất chất lỏng như: dầu thô, các sản phẩm chế biến từ dầu mỏ, khí tự nhiên hóa lỏng, khí dầu mỏ hóa lỏng (LPG), cũng như các loại hóa chất công nghiệp. Bên cạnh đó, chúng còn được linh hoạt sử dụng để vận chuyển các chất lỏng khác như dầu thực vật, rượu và các nguyên liệu thức ăn.
Nhờ thiết kế khoang chứa hàng chuyên dụng kín và an toàn tuyệt đối, tàu chở dầu có khả năng chuyên chở khối lượng hàng hóa lỏng cực kỳ lớn. Theo các số liệu thống kê, loại phương tiện vận tải đường thủy này hiện đang nắm giữ vai trò huyết mạch khi chiếm đến 1/3 tổng trọng tải chuyên chở trên toàn thế giới.
Tàu container
Khi nhắc đến các phương tiện vận tải đường thủy phổ biến được các doanh nghiệp xuất nhập khẩu ưu ái nhất hiện nay, chắc chắn phải gọi tên tàu container. Đây là một loại phương tiện chuyên dụng đóng vai trò xương sống để vận tải hàng hóa thương mại quốc tế. Điểm khác biệt lớn nhất của nó so với các loại tàu khác là nó chứa toàn bộ tải trọng trong các thùng container chuyên dụng (Containerization).
Loại phương tiện vận tải đường thủy này chủ yếu chuyên chở các mặt hàng khô, các thùng hàng dạng khối, máy móc thiết bị và linh kiện. Hầu hết các con tàu container siêu trường siêu trọng này đều được vận hành bằng hệ thống động cơ diesel mạnh mẽ, với đội ngũ thủy thủ đoàn chỉ cần từ 10 đến 30 người (thường nghỉ ngơi ở các khu vực thùng máy hoặc đuôi tàu). Tàu container sở hữu sức chứa khổng lồ lên tới hàng chục nghìn tấn, là lựa chọn số 1 để thiết lập các tuyến giao thương liền mạch giữa các quốc gia.
Tàu làm lạnh
Đối với các mặt hàng có thời hạn sử dụng ngắn, dễ hư hỏng nếu bảo quản sai cách như thực phẩm, hoa quả tươi, thịt, cá, rau củ quả, hay các sản phẩm từ sữa, thì tàu làm lạnh (Reefer Ship) là loại phương tiện vận tải đường thủy mang tính bắt buộc.
Loại phương tiện vận tải đường thủy tiêu biểu này được thiết kế hệ thống khoang lạnh chứa bên trong và có khả năng tự điều chỉnh, kiểm soát nhiệt độ nghiêm ngặt. Nhờ đặc điểm cấu tạo kỹ thuật ưu việt này, hàng hóa dù phải lênh đênh trên biển qua những chặng đường dài hàng ngàn hải lý vẫn đảm bảo duy trì được độ tươi ngon và chất lượng nguyên bản khi đến tay người tiêu dùng.
Tàu RORO
Tàu RORO (Roll-on/Roll-off) là một thiết kế phương tiện vận tải đường thủy cực kỳ đặc biệt và thông minh, được chế tạo chuyên biệt để chuyên chở các loại hàng hóa có bánh xe như xe ô tô, xe rơ-moóc, hoặc thậm chí là các toa xe đường sắt.
Thay vì sử dụng cần cẩu để nâng nhấc hàng hóa (Lift-on/Lift-off), tàu RORO được trang bị hệ thống cầu dẫn dốc (Ramp) ở các cửa. Cấu trúc này cho phép các phương tiện giao thông tự lăn bánh lái thẳng vào trong khoang tàu khi xuất phát và tự lăn bánh trở ra bến cảng khi cập bến. Sự linh hoạt của loại phương tiện vận tải đường thủy này giúp các nhà phân phối ô tô tiết kiệm tối đa thời gian xếp dỡ tại cảng.
Sà Lan
Trong mạng lưới giao thông đường thủy nội địa, ở những khu vực sông ngòi hay kênh rạch mà các tàu biển cỡ lớn không thể di chuyển vào, thì sà lan chính là loại phương tiện vận tải đường thủy được sử dụng rộng rãi và phổ biến nhất.
Sà lan là một loại thuyền có thiết kế đáy bằng, kích thước không quá đồ sộ, được dùng chủ yếu trên các tuyến kênh đào, sông lớn để chuyên chở những mặt hàng có trọng tải nặng, hàng cồng kềnh với khoảng cách ngắn và trung bình. Cần lưu ý rằng, hầu hết các loại sà lan hiện nay không được trang bị động cơ tự chạy, mà chúng phụ thuộc hoàn toàn vào sức kéo của tàu lái hoặc tàu đẩy chuyên dụng để di chuyển.
Phà
Bên cạnh sà lan, phà cũng là một dạng phương tiện vận tải đường thủy quá đỗi quen thuộc đối với người dân sinh sống tại các vùng sông nước. Phà hoạt động như một chiếc thuyền hoặc tàu lớn, chủ yếu chuyên chở hành khách và các phương tiện cá nhân của họ băng qua sông, qua các eo biển.
Ngoài ra, ở nhiều nơi, phà còn được sử dụng để vận tải hàng hóa trong các xe tải nhỏ, các container phi năng lượng, hay thậm chí là chở các toa xe lửa. Loại phương tiện vận tải đường thủy này chủ yếu hoạt động thường xuyên, liên tục trên các khu vực sông lớn hoặc ven biển trong khu vực. Tại nhiều quốc gia, phà đã trở thành một thành phần cốt lõi của hệ thống giao thông công cộng nhờ chi phí cực kỳ rẻ và tính tiện dụng cao.
Vận tải hàng hóa qua đường biển có gặp rủi ro gì không
Mặc dù việc sử dụng các phương tiện vận tải đường thủy cỡ lớn, hiện đại mang lại sự chắc chắn và độ tin cậy cao, nhưng con đường lênh đênh trên mặt nước rộng lớn không bao giờ là dễ dàng. Vận tải hàng hóa qua đường biển vẫn tồn tại một số rủi ro khách quan khó lường, cụ thể:
Thời gian toàn trình không được đảm bảo: Yếu tố thiên nhiên, đặc biệt là thời tiết xấu, chính là kẻ thù lớn nhất khiến hoạt động chuyên chở bị đình trệ. Khi đối mặt với bão biển, sương mù hay áp thấp nhiệt đới, các phương tiện vận tải đường thủy bắt buộc phải giảm tốc độ di chuyển hoặc phải neo đậu khẩn cấp tại các cảng biển trung chuyển để trú ẩn. Hậu quả là thời gian nhận hàng có thể bị kéo dài hơn nhiều so với dự kiến ban đầu trong hợp đồng.
Nguy cơ mất an toàn đối với hàng hóa: Mặc dù được xếp vào danh sách các hình thức vận tải an toàn, nhưng trước sức mạnh của biển cả, rủi ro vẫn luôn chực chờ. Các sự cố bất khả kháng như đắm tàu, lật tàu, tràn nước vào khoang do thời tiết cực đoan có thể gây ra hư hỏng nặng, ẩm mốc, hoặc tổn thất hoàn toàn giá trị của toàn bộ lô hàng.
Vì sao nên lựa chọn vận tải hàng hóa qua đường biển
Bất chấp những rủi ro ngoại cảnh, việc giao thương bằng phương tiện vận tải đường thủy vẫn luôn giữ vị thế độc tôn và là sự lựa chọn hàng đầu của các doanh nghiệp xuất nhập khẩu trên toàn cầu. Những ưu điểm vượt trội mà phương thức này mang lại là không thể phủ nhận:
Chi phí vận chuyển cực kỳ thấp: Đây là lợi thế cạnh tranh mang tính quyết định. Do các phương tiện vận tải đường thủy như tàu container, tàu chở hàng rời có khả năng chuyên chở khối lượng hàng hóa siêu khủng, bài toán kinh tế theo quy mô được phát huy tối đa. Khách hàng luôn được hưởng mức cước phí ưu đãi và rẻ hơn rất nhiều so với vận tải hàng không hay đường bộ.
Vận tải đa dạng các loại hàng hóa: Rất hiếm có một phương thức nào linh hoạt như vận tải đường biển. Nó có khả năng tiếp nhận hầu hết mọi chủng loại hàng hóa: từ hàng khô, hàng đông lạnh, chất lỏng, hóa chất, cho đến các loại máy móc siêu trường siêu trọng mà không bị giới hạn quá gắt gao về kích cỡ hay số lượng.
Cự ly vận tải siêu dài: Các phương tiện vận tải đường thủy sinh ra là để chinh phục các đại dương. Chúng đáp ứng hoàn hảo nhu cầu luân chuyển hàng hóa đường dài mang tính liên lục địa, kết nối các nền kinh tế trên toàn cầu – điều mà đường bộ hay đường sắt không thể làm được (vì chỉ phù hợp với cự ly ngắn hoặc trung bình).
Tính an toàn cao, ít va chạm: Không gian lưu thông trên biển là cực kỳ rộng lớn. So với sự đông đúc, chật chội và tình trạng kẹt xe trên các tuyến đường bộ, lượng phương tiện vận tải đường thủy trên biển thưa thớt hơn rất nhiều. Nhờ đó, tỷ lệ rủi ro của các sự cố tai nạn, đâm va giao thông trên biển là tương đối thấp, giúp hàng hóa luôn được bảo đảm an toàn, hạn chế tối đa các tình trạng đổ vỡ, mất mát do va chạm cơ học.
Bài viết hữu ích:
Có thể thấy, sự đa dạng của các phương tiện vận tải đường thủy từ sà lan, phà cho đến các siêu tàu chở container, tàu RORO đã tạo nên một mạng lưới logistics khổng lồ và hoàn thiện. Việc thấu hiểu đặc điểm của từng loại phương tiện vận tải đường thủy sẽ giúp các doanh nghiệp và chủ hàng đưa ra quyết định lựa chọn chính xác nhất, phù hợp với tính chất của từng lô hàng. Dù phải đối diện với một số thách thức về thời tiết, nhưng với chi phí tối ưu, khả năng chuyên chở vượt trội và tính linh hoạt cao, vận tải đường biển chắc chắn vẫn sẽ tiếp tục giữ vững vị trí mũi nhọn thúc đẩy thương mại toàn cầu phát triển bền vững trong tương lai.
