Trong ngành logistics hàng không, hàng hóa không chỉ đơn thuần là “đồ vật được gửi đi”. Dựa trên tính chất lý hóa, giá trị và yêu cầu bảo quản, hàng hóa vận chuyển bằng đường hàng không được chia thành hai nhóm chính: Hàng hóa phổ thông và Hàng hóa đặc biệt. Việc phân loại chính xác giúp hãng hàng không (Airlines) và đơn vị giao nhận (Forwarder) áp dụng quy trình xử lý, đóng gói và dán nhãn phù hợp, đảm bảo an toàn bay tuyệt đối. Để hiểu rõ hơn về các mặt hàng vận chuyển bằng đường hàng không, cùng GoTHL tìm hiểu chi tiết trong bài viết dưới đây nhé.
Các loại hàng hóa vận chuyển bằng đường hàng không
Hàng hóa phổ thông là gì
Hàng hóa phổ thông (General Cargo) là nhóm hàng hóa dễ vận chuyển nhất và chiếm tỷ trọng lớn trong tổng sản lượng hàng không. Đây là những mặt hàng không có thuộc tính nguy hiểm, không yêu cầu bảo quản lạnh, không có mùi hôi khó chịu và không phải là hàng giá trị cao hay động vật sống. Đặc điểm của nhóm này là quy trình đóng gói và làm thủ tục khá đơn giản. Tuy nhiên, đơn vị vận chuyển vẫn phải kiểm tra kỹ lưỡng về kích thước và thể tích để đảm bảo chúng vừa vặn với khoang chứa của máy bay.
Các mặt hàng thuộc nhóm này bao gồm:
Hàng tiêu dùng và bán lẻ: Quần áo, giày dép, túi xách, đồ gia dụng, văn phòng phẩm, sách vở.
Hàng khô: Các loại hạt, ngũ cốc, gia vị, chè, cà phê (đã qua chế biến và đóng gói kỹ).
Phần cứng và vật liệu xây dựng: Ốc vít, dụng cụ cầm tay, phụ tùng cơ khí không chứa dầu mỡ hay pin.
Hàng điện tử thông thường: Mặc dù máy tính, điện thoại là hàng điện tử, nhưng nếu không chứa pin lithium công suất lớn hoặc đã tháo rời pin, chúng có thể được xem xét trong nhóm này (tuy nhiên cần lưu ý kỹ quy định về pin).
Khi gửi các loại hàng hóa vận chuyển bằng đường hàng không thuộc nhóm phổ thông, doanh nghiệp sẽ tiết kiệm được khá nhiều chi phí so với hàng đặc biệt do cước phí thấp hơn và thủ tục đơn giản hơn.
Hàng hóa đặc biệt là gì
Đây là nhóm hàng khó tính hơn, đòi hỏi kỹ thuật xử lý chuyên biệt từ khâu đóng gói, dán nhãn đến bốc xếp. Hàng hóa vận chuyển bằng đường hàng không thuộc nhóm đặc biệt (Special Cargo) thường có giá trị cao hoặc tính chất khẩn cấp, buộc phải đi máy bay dù chi phí đắt đỏ.
Theo quy chuẩn của IATA (Hiệp hội Vận tải Hàng không Quốc tế), hàng đặc biệt được phân chia thành các mã ký hiệu sau:
Hàng dễ hỏng (Mã PER – Perishable Cargo) Nhóm này bao gồm thực phẩm tươi sống (thịt, cá, hải sản), rau củ quả, hoa tươi và cả vắc-xin, dược phẩm y tế. Đặc tính của chúng là vòng đời ngắn và dễ bị hư hỏng nếu điều kiện nhiệt độ hoặc độ ẩm thay đổi.
Động vật sống (Mã AVI – Live Animals) Từ thú cưng (chó, mèo) đến động vật hoang dã hay gia súc giống đều thuộc nhóm này. Việc vận chuyển tuân theo Quy định vận chuyển động vật sống (LAR) của IATA.
Hàng hóa giá trị cao (Mã VAL – Valuable Cargo) Bao gồm vàng, kim cương, đá quý, tiền mặt, các tác phẩm nghệ thuật, đồ cổ hoặc thiết bị điện tử cao cấp có giá trị từ 1000 USD/kg trở lên.
Hàng hóa nguy hiểm (Dangerous Goods – DG) Đây là nhóm nhạy cảm nhất trong các loại hàng hóa vận chuyển bằng đường hàng không. Chúng có khả năng gây hại cho sức khỏe con người, an toàn bay hoặc môi trường. IATA chia hàng nguy hiểm thành 9 loại:
Loại 1: Thuốc nổ (Pháo hoa, đạn dược).
Loại 2: Chất khí (Bình gas, bình oxy nén, bình xịt).
Loại 3: Chất lỏng dễ cháy (Sơn, xăng, dầu, cồn, nước hoa).
Loại 4: Chất rắn dễ cháy (Diêm, bột kim loại).
Loại 5: Chất oxy hóa (Phân bón hóa học).
Loại 6: Chất độc và chất lây nhiễm (Thuốc trừ sâu, mẫu bệnh phẩm virus).
Loại 7: Chất phóng xạ (Thiết bị y tế chiếu xạ).
Loại 8: Chất ăn mòn (Axit, ắc quy, pin).
Loại 9: Hàng nguy hiểm khác (Đá khô, động cơ xe, pin lithium).
Hàng hóa ướt (Mã WET) Bao gồm các loại hàng có chứa chất lỏng hoặc sinh ra chất lỏng (như cá tươi đóng đá, thịt đông lạnh tan chảy…).
Hàng hóa có mùi (Mã SMELL) Các loại trái cây nặng mùi như sầu riêng, mít hoặc một số loại hóa chất, thực phẩm đặc trưng (nước mắm, tỏi). Hãng hàng không có quyền từ chối nếu mùi hương ảnh hưởng đến hành khách hoặc hàng hóa khác.
Hài cốt (Mã HUM – Human Remains) Bao gồm thi hài hoặc tro cốt. Đây là loại hàng hóa tâm linh, đòi hỏi thủ tục kiểm dịch y tế khắt khe và đóng gói kín, trang trọng.
Hàng ngoại giao (Mã DIP) Túi ngoại giao của các đại sứ quán, lãnh sự quán. Đây là hàng được ưu tiên và bảo mật cao nhất.
Hàng nặng và khổ lớn (Mã BIG/HEA) Những kiện hàng quá khổ, quá tải không thể đặt vừa pallet thông thường, ví dụ như máy móc công nghiệp, động cơ máy bay. Nhóm này thường phải sử dụng máy bay vận tải chuyên dụng (Freighter) thay vì máy bay hành khách.
- Bài viết hữu ích: Air Waybill là gì? Tổng hợp những thông tin cần biết về AWB
Các loại hàng hóa không được phép vận chuyển bằng đường hàng không
Dù máy bay là phương tiện vận tải hiện đại nhất, nhưng vì lý do an toàn bay và các công ước quốc tế, có một danh sách đen các loại hàng hóa vận chuyển bằng đường hàng không bị cấm tuyệt đối hoặc hạn chế rất nghiêm ngặt. Doanh nghiệp cần nắm rõ để tránh bị tịch thu hàng hóa hoặc phạt tiền. Dưới đây là các mặt hàng thường bị cấm hoặc hạn chế tối đa:
- Chất nổ và vũ khí: Bom, mìn, lựu đạn, pháo sáng, pháo hoa và các loại vũ khí quân dụng. Ngay cả súng đồ chơi giống thật cũng có thể bị từ chối.
- Khí nén và chất khí: Bình xịt, bình dưỡng khí, bình gas (kể cả bật lửa gas). Áp suất thay đổi trên cao có thể gây nổ.
- Chất lỏng dễ cháy: Xăng, dầu, sơn, dung môi. Đó là lý do bạn không bao giờ thấy xăng dầu được chở bằng máy bay.
- Chất độc và lây nhiễm: Các loại virus, vi khuẩn gây bệnh (trừ mẫu bệnh phẩm được cấp phép đặc biệt), chất độc xyanua, thạch tín.
- Pin Lithium hư hỏng: Pin bị phồng, hỏng có nguy cơ cháy nổ rất cao và bị cấm tuyệt đối. Pin thông thường phải tuân thủ quy định đóng gói riêng biệt.
- Các vật phẩm vi phạm công ước CITES: Ngà voi, sừng tê giác, lông thú của động vật hoang dã quý hiếm, các sản phẩm từ động vật nằm trong sách đỏ.
- Văn hóa phẩm đồi trụy & Tài liệu phản động: Ấn phẩm chống phá nhà nước, gây mất trật tự an ninh.
- Hàng hóa có từ tính mạnh: Nam châm hoặc vật liệu từ tính có thể gây nhiễu loạn hệ thống định vị của máy bay.
- Hàng hóa đe dọa an ninh lương thực: Một số loại hạt giống, thực vật chưa qua kiểm dịch có thể mang mầm bệnh lạ vào quốc gia điểm đến.
Các lưu ý về vận chuyển hàng bằng đường hàng không
Để đảm bảo lô hàng của bạn “đi đến nơi, về đến chốn” an toàn và không phát sinh chi phí “trên trời”, dưới đây là những lưu ý sống còn khi làm thủ tục cho hàng hóa vận chuyển bằng đường hàng không:
Hàng dễ vỡ phải có xốp chèn, thùng gỗ.
Hàng thực phẩm tươi sống phải có đá khô/gel lạnh và thùng xốp kín để không rò rỉ nước.
Hàng nguy hiểm phải dùng thùng chuyên dụng có tem nhãn cảnh báo (nhãn Dangerous Goods) đúng quy định.
Chuẩn bị đầy đủ giấy tờ pháp lý: vận đơn hàng không, hóa đơn thương mại, giấy chứng nhận xuất xứ, msds, giấy kiểm dịch
Hiểu về trọng lượng tính cước (Chargeable Weight) Trong vận tải hàng không, cước phí không chỉ tính theo cân nặng thực tế (Gross Weight) mà còn theo trọng lượng thể tích (Volume Weight).
Dán nhãn (Labeling) chính xác Mọi kiện hàng phải được dán nhãn rõ ràng: Tên người gửi, người nhận, mã vận đơn, các nhãn thao tác (dễ vỡ, để chiều này lên trên – This way up, hàng ướt…). Với hàng nguy hiểm, việc dán sai nhãn có thể dẫn đến phạt tiền rất nặng và bị từ chối vận chuyển vĩnh viễn.
Lựa chọn Forwarder uy tín Quy trình vận chuyển bằng đường hàng không rất phức tạp với nhiều thủ tục soi chiếu an ninh, hải quan. Việc hợp tác với một đại lý vận chuyển (Forwarder) chuyên nghiệp sẽ giúp bạn xử lý các tình huống phát sinh (như rớt chuyến, hàng bị giữ kiểm hóa) một cách nhanh chóng và hiệu quả.
Xem thêm: Dịch vụ vận tải quốc tế
Hiểu rõ các loại hàng hóa vận chuyển bằng đường hàng không giúp doanh nghiệp chủ động trong việc lên kế hoạch logistics. Dù là hàng hóa phổ thông hay hàng hóa đặc biệt như đồ tươi sống, hàng nguy hiểm, việc tuân thủ nghiêm ngặt các quy định quốc tế không chỉ đảm bảo an toàn cho chuyến bay mà còn nâng cao uy tín thương hiệu của bạn trên thị trường quốc tế.
