Sự bùng nổ của mạng lưới Internet và các thiết bị di động đã thay đổi hoàn toàn thói quen tiêu dùng trên toàn thế giới, trong đó có Việt Nam. Người tiêu dùng ngày nay không cần phải đến tận các cửa hàng truyền thống để mua sắm; thay vào đó, chỉ với một cú chạm, mọi hàng hóa đều có thể được giao đến tận cửa. Sự dịch chuyển mạnh mẽ này đã biến thương mại điện tử trở thành một trong những lĩnh vực “nóng” nhất hiện nay, mang lại lợi nhuận khổng lồ cho doanh nghiệp và mở ra vô số cơ hội việc làm hấp dẫn. Vậy ngành thương mại điện tử là gì? Ra trường làm gì, ở đâu, nhận lương bao nhiêu? Hãy cùng vận tải Thái Hà giải đáp các thắc mắc trên thông qua bài viết dưới đây nhé.
Ngành thương mại điện tử là gì?
Thương mại điện tử (tiếng Anh là Electronic Commerce, hay thường được viết tắt là E-commerce) là hình thức mua bán, trao đổi sản phẩm hoặc dịch vụ trên mạng Internet hay bằng các phương tiện điện tử. Về bản chất cốt lõi, thương mại điện tử vẫn là hoạt động thương mại, mua bán hàng hóa, nhưng điểm khác biệt mang tính cách mạng là thay vì phải giao dịch trực tiếp giữa cá nhân với cá nhân hay tổ chức theo phương thức truyền thống, toàn bộ quy trình từ trưng bày, giới thiệu sản phẩm, đặt hàng, ký kết hợp đồng cho đến thanh toán đều diễn ra trên các website thương mại điện tử hoặc các mạng viễn thông.
Xét ở góc độ giáo dục và đào tạo chuyên môn, ngành thương mại điện tử là một lĩnh vực học thuật thuộc khối ngành kinh tế. Ngành học này tập trung chuyên sâu vào việc nghiên cứu, ứng dụng công nghệ thông tin và truyền thông trong việc tổ chức, vận hành, cũng như quản lý các hoạt động kinh doanh thương mại trên môi trường trực tuyến.
Thị trường thương mại điện tử vô cùng đa dạng với nhiều mô hình hoạt động kết nối khác nhau. Phổ biến nhất tại Việt Nam hiện nay có thể kể đến mô hình B2B (Doanh nghiệp với Doanh nghiệp) chiếm đến 80% doanh số toàn cầu, mô hình B2C (Doanh nghiệp với Khách hàng tiêu dùng) hay mô hình C2C (người tiêu dùng với người tiêu dùng) diễn ra vô cùng sôi động trên các mạng xã hội, các website, sàn thương mại điện tử như Shopee, Tiki hay Lazada. Sự hiện diện của thương mại điện tử đã làm thay đổi hoàn toàn bộ mặt của nền kinh tế số hiện đại.
Ngành thương mại điện tử học gì
Khi quyết định theo đuổi ngành thương mại điện tử, sinh viên sẽ được tiếp cận với một chương trình đào tạo cực kỳ đa dạng, được xem là sự giao thoa hoàn hảo giữa tư duy kinh doanh nhạy bén và kỹ năng công nghệ tiên tiến. Vậy, sinh viên ngành thương mại điện tử học gì để có thể đáp ứng được các nhu cầu khắt khe của doanh nghiệp?
Thứ nhất, sinh viên sẽ được trang bị hệ thống kiến thức nền tảng vô cùng vững chắc về kinh tế và quản trị kinh doanh. Các môn học nền tảng như Kinh tế vi mô, Kinh tế vĩ mô, Kế toán tài chính, Khởi nghiệp và đổi mới sáng tạo, Quản trị doanh nghiệp sẽ giúp người học thấu hiểu rõ ràng các nguyên lý vận hành của dòng tiền và xu hướng thị trường nhằm áp dụng vào môi trường trực tuyến.
Thứ hai, và cũng là phần kiến thức quan trọng nhất, chính là chuyên môn sâu rộng về thương mại điện tử 4.0. Sinh viên sẽ được học chi tiết về cách thiết kế, quản trị và vận hành các hệ thống sàn giao dịch trực tuyến, các website thương mại điện tử. Chương trình học sẽ đi sâu vào bộ môn Tiếp thị trực tuyến (Digital Marketing), cách triển khai quảng cáo đa kênh, và xây dựng hệ thống quản trị quan hệ khách hàng (CRM) trên môi trường mạng. Bên cạnh đó, bạn còn được đào tạo bài bản về các phương thức thanh toán điện tử, an ninh mạng, nghiệp vụ quản lý chuỗi cung ứng (Logistics) trong thương mại điện tử, cách phân tích hành vi người tiêu dùng cũng như luật và chính sách chi phối lĩnh vực này. Đặc biệt, sinh viên còn có cơ hội tiếp cận với các kỹ năng bán hàng xuyên biên giới trên các nền tảng thương mại điện tử khổng lồ thế giới như Amazon, Alibaba hay eBay.
Cuối cùng, ngành thương mại điện tử cũng đòi hỏi sinh viên phải không ngừng trau dồi các kỹ năng mềm thiết yếu. Việc phát triển khả năng giao tiếp, làm việc nhóm, tư duy giải quyết vấn đề, thành thạo ngoại ngữ (đặc biệt là tiếng Anh) và tin học là những điều kiện bắt buộc để sinh viên có thể vươn tầm làm việc hiệu quả trong môi trường kinh doanh quốc tế rộng lớn.
Học thương mại điện tử ra trường làm gì
“Học thương mại điện tử ra trường làm gì?” luôn là câu hỏi được rất nhiều bậc phụ huynh và học sinh đặc biệt quan tâm. Với sự phủ sóng ngày càng lớn của nền kinh tế số, các doanh nghiệp hoạt động trên mọi lĩnh vực từ tài chính, ngân hàng, vận tải, hàng không, du lịch cho đến sản xuất tiêu dùng đều đang ráo riết săn đón nhân sự chất lượng cao được đào tạo chuyên môn sâu về thương mại điện tử. Cầm trên tay tấm bằng Cử nhân thương mại điện tử, bạn hoàn toàn có thể tự tin ứng tuyển vào hàng loạt các vị trí công việc vô cùng hấp dẫn như sau:
- Nhân viên vận hành và quản lý sàn thương mại điện tử: Chịu trách nhiệm trực tiếp đăng tải sản phẩm, thiết lập giá bán, cập nhật lượng hàng tồn kho, tối ưu hóa giao diện hiển thị, thiết lập các chương trình khuyến mãi và theo dõi, xử lý đơn hàng trên các sàn như Shopee, Lazada, TikTok Shop.
- Chuyên viên Digital Marketing / Chạy Ads: Trực tiếp tham gia lên kế hoạch, sáng tạo nội dung tiếp thị và thực thi các chiến dịch quảng cáo trực tuyến đa nền tảng như Google Ads, Facebook Ads, TikTok Ads, từ đó đo lường hiệu suất và tối ưu hóa tỷ lệ chuyển đổi khách hàng.
- Nhân viên Content Marketing và nhân viên SEO: Đảm nhận vai trò sáng tạo nội dung cho website, viết bài PR, kịch bản video, đồng thời áp dụng các kỹ thuật SEO onpage/offpage để đẩy website thương mại điện tử của công ty lên top các công cụ tìm kiếm.
- Nhân viên kinh doanh online (Sales Online) và Tư vấn giải pháp: Tập trung tìm kiếm, tiếp cận, chăm sóc khách hàng, chốt đơn trực tuyến và đưa ra các giải pháp chuyên sâu giúp các cá nhân, doanh nghiệp tối ưu hoạt động bán hàng trên nền tảng số.
- Chuyên gia chuyển đổi số, Giảng viên, Nghiên cứu viên: Nếu bạn có năng lực học thuật và nghiên cứu tốt, bạn có thể tham gia giảng dạy bộ môn thương mại điện tử tại các trường Đại học, hoặc làm chuyên gia tư vấn lập dự án, hoạch định chính sách phát triển kinh tế số tại các cơ quan bộ ngành.
- Đặc biệt, ngành thương mại điện tử được xem là một bệ phóng hoàn hảo cho những bạn trẻ năng động, mang trong mình khát vọng khởi nghiệp (Start-up), tự tin đứng ra xây dựng và kinh doanh chuỗi cửa hàng online của riêng mình.
Cơ hội nghề nghiệp của ngành thương mại điện tử
Có thể khẳng định một cách chắc chắn, cơ hội nghề nghiệp của ngành thương mại điện tử hiện nay đang rộng mở hơn bao giờ hết. Sự bùng nổ của hàng loạt các nền tảng mua sắm trực tuyến khổng lồ đang tạo ra một cơn “khát” nhân lực cực kỳ trầm trọng ở mọi vị trí, từ khâu tiếp thị, vận hành quản lý cho đến việc xử lý logistics. Sinh viên khi ra trường rất hiếm khi phải đối mặt với tình trạng thất nghiệp, bởi thương mại điện tử ngày nay đã len lỏi và bám rễ sâu vào từng ngóc ngách của đời sống kinh tế xã hội.
Một trong những đặc điểm nổi bật thu hút giới trẻ của ngành thương mại điện tử chính là tính chất linh hoạt về cả không gian và thời gian làm việc. Rất nhiều vị trí công việc trong lĩnh vực này cho phép nhân viên có thể làm việc từ xa (remote work), xử lý công việc hiệu quả thông qua các nền tảng số hóa, mang lại sự thoải mái và tự chủ tối đa. Sự phát triển không ngừng nghỉ của những công nghệ lõi như AI (trí tuệ nhân tạo), Machine Learning, Big Data, hay Blockchain cũng liên tục tạo điều kiện để nhân sự trong ngành được học hỏi, bứt phá tư duy và nâng tầm lợi thế cạnh tranh của bản thân.
Đáng chú ý nhất, mức lương và chế độ đãi ngộ trong ngành thương mại điện tử luôn nằm trong top vô cùng hấp dẫn. Đối với sinh viên mới tốt nghiệp hoặc nhân sự có từ 1-2 năm kinh nghiệm, mức thu nhập trung bình thường dao động linh hoạt từ 8 đến 20 triệu VNĐ/tháng tùy theo vị trí và năng lực. Tuy nhiên, nếu bạn thực sự sở hữu chuyên môn xuất sắc, biết kết hợp ăn ý giữa tư duy marketing, kỹ năng quản lý vận hành bán hàng, nguồn thu nhập trong thương mại điện tử gần như là không có giới hạn, đặc biệt là đối với những cá nhân tự mở gian hàng kinh doanh, hoặc đảm nhiệm vai trò freelancer chạy quảng cáo cho các dự án lớn mang tầm quốc tế.
Những thách thức của ngành thương mại điện tử tại Việt Nam
Dù được ca tụng là mảnh đất hứa mang lại những siêu lợi nhuận và tiềm năng phát triển khổng lồ, nhưng mô hình kinh doanh trên không gian mạng này cũng vấp phải không ít các rào cản mang tính thời đại. Những thách thức của ngành thương mại điện tử tại thị trường Việt Nam đòi hỏi các doanh nghiệp và chuyên gia phải hợp lực giải quyết một cách bài bản:
- Tính cạnh tranh cực kỳ khốc liệt: Thị trường thương mại điện tử Việt Nam đang chứng kiến sự tranh giành thị phần vô cùng gay gắt của các “ông lớn” như Shopee, Lazada, Tiki, hay TikTok Shop,… vốn nhận được sự rót vốn và hậu thuẫn cực kỳ mạnh mẽ từ các nguồn quỹ đầu tư nước ngoài. Các cửa hàng hay doanh nghiệp vừa và nhỏ sẽ gặp rất nhiều chông gai nếu muốn chiếm lĩnh thị phần trong một môi trường cạnh tranh khốc liệt như vậy.
- Thách thức lớn trong việc xây dựng lòng tin với khách hàng: Tình trạng kinh doanh hàng giả, hàng nhái, hàng kém chất lượng hay sản phẩm thực tế khác xa “một trời một vực” so với hình ảnh quảng cáo vẫn đang tràn lan trên mạng xã hội. Việc tương tác trực tiếp bị hạn chế khiến cho việc thiết lập niềm tin và tạo dựng uy tín vững chắc trong tâm lý người tiêu dùng trở thành một bài toán nan giải đối với các thương hiệu thương mại điện tử.
- Hạn chế trong thời gian giao hàng và hạ tầng Logistics: Mặc dù hệ thống mạng lưới Logistics đang từng bước được tự động hóa và cải thiện, nhưng cơ sở hạ tầng giao thông và hệ thống vận tải tại Việt Nam vẫn còn tồn tại những điểm yếu. Điều này dẫn đến tình trạng thời gian giao hàng đôi khi bị kéo dài. Đáng quan ngại hơn là hiện tượng tắc nghẽn giao dịch, nghẽn mạng hay sập hệ thống máy chủ vào những đợt siêu khuyến mãi lớn (Mega Sale) do số lượng đơn đặt hàng đổ về cùng lúc với quy mô quá sức chịu đựng.
- Bất cập lớn trong khâu thanh toán điện tử: Trên thế giới, các giao dịch thương mại điện tử đa phần ưu tiên hình thức thanh toán trực tuyến qua thẻ hoặc ví điện tử. Tuy nhiên, ở Việt Nam, tỷ lệ sử dụng ví điện tử hay Internet Banking vẫn chưa phủ sóng đồng đều, sự liên kết đôi khi chưa đồng bộ gây ra tình trạng thanh toán gặp trục trặc. Đặc biệt, thói quen nhận hàng trả tiền mặt (COD) vẫn chiếm ưu thế áp đảo, mang lại nhiều rủi ro về chi phí lưu kho, hoàn hàng hay “bom hàng” cho người bán hàng.
- Mối lo ngại về an ninh và bảo mật thông tin lỏng lẻo: Việc đảm bảo an toàn thông tin trên các nền tảng trực tuyến vẫn chưa thực sự chặt chẽ. Tình trạng rò rỉ và lộ lọt dữ liệu khách hàng sau khi đặt mua sản phẩm, sự tấn công của hacker hay các chiêu trò tinh vi mạo danh các sàn thương mại điện tử để lừa đảo đang khiến phần đông người dùng trở nên e dè, và đề cao cảnh giác hơn mỗi khi thực hiện giao dịch mua sắm trực tuyến.
Bài viết hữu ích: Kho thương mại điện tử (Ecomerce Warehouse) là gì?
Tóm lại, ngành thương mại điện tử đang và sẽ tiếp tục là “ngòi nổ” dẫn dắt sự phát triển của nền kinh tế toàn cầu trong thập kỷ tới. Việc nắm vững kiến thức từ ghế nhà trường, liên tục sáng tạo, thích ứng với công nghệ mới và thấu hiểu hành vi khách hàng sẽ là chiếc “chìa khóa vàng” giúp bạn gặt hái thành công và xây dựng một sự nghiệp vững chắc trong lĩnh vực thương mại điện tử đầy năng động và nhiều màu sắc này.
