Trong thế giới xuất nhập khẩu đa dạng và phức tạp, bên cạnh những lô hàng thương mại khổng lồ (hàng mậu dịch), vẫn có một dòng chảy hàng hóa thầm lặng nhưng không kém phần quan trọng, đó chính là hàng phi mậu dịch. Tuy nhiên, rất nhiều cá nhân và doanh nghiệp vẫn đang loay hoay với câu hỏi: Hàng phi mậu dịch là gì? Liệu loại hàng này có được bán ra thị trường hay khấu trừ thuế không? Nếu bạn đang nhận một món quà từ đối tác nước ngoài, nhập hàng mẫu về thử nghiệm hay đơn giản là nhận hàng viện trợ, việc hiểu sai bản chất của hàng phi mậu dịch có thể dẫn đến những rắc rối pháp lý và chi phí không đáng có. Cùng vận tải GoTHL tìm hiểu chi tiết trong bài viết dưới dây nhé.
Hàng mậu dịch? Hàng phi mậu dịch?
Để hiểu rõ hàng phi mậu dịch là gì, trước tiên chúng ta cần đặt nó lên bàn cân so sánh với người anh em song sinh là hàng mậu dịch. Sự khác biệt cốt lõi nằm ở “mục đích” của việc xuất nhập khẩu.
Hàng mậu dịch là gì?
Hàng mậu dịch là những hàng hóa được các doanh nghiệp nhập khẩu hoặc xuất khẩu với mục đích chính là kinh doanh, thương mại, sản xuất. Đặc điểm nhận dạng của loại hàng này là:
Có hợp đồng mua bán ngoại thương (Sales Contract) rõ ràng.
Không giới hạn về số lượng nhập khẩu.
Phải thanh toán tiền hàng thông qua ngân hàng theo quy định.
Hóa đơn là Commercial Invoice (Hóa đơn thương mại).
Hàng phi mậu dịch là gì?
Ngược lại, hàng phi mậu dịch (Non-commercial goods) là những hàng hóa xuất nhập khẩu không nhằm mục đích thương mại, không dùng để kinh doanh buôn bán thu lợi nhuận trực tiếp.
Theo quy định tại điều 69 thông tư 128/2013/TT-BTC và các văn bản hướng dẫn liên quan, danh mục hàng phi mậu dịch bao gồm các nhóm chính sau đây:
- Quà biếu, tặng: Của tổ chức, cá nhân nước ngoài gửi cho tổ chức, cá nhân tại Việt Nam và ngược lại.
- Hàng mẫu: Hàng hóa dùng để làm mẫu, quảng cáo, không thanh toán.
- Hàng viện trợ: Hàng hóa viện trợ nhân đạo, cứu trợ khẩn cấp.
- Tài sản di chuyển: Của các cá nhân, tổ chức khi thay đổi nơi cư trú hoặc trụ sở.
- Hành lý cá nhân: Của người nhập cảnh gửi theo vận tải đơn hoặc mang theo người vượt quá tiêu chuẩn miễn thuế.
- Hàng hóa ngoại giao: Của cơ quan đại diện ngoại giao, tổ chức quốc tế tại Việt Nam.
- Hàng tạm nhập tái xuất/tạm xuất tái nhập: Của cá nhân được nhà nước cho miễn thuế hoặc dụng cụ nghề nghiệp của người xuất nhập cảnh.
Hiểu đúng bản chất hàng phi mậu dịch là gì là bước đầu tiên để bạn xác định mã loại hình tờ khai hải quan chính xác, tránh bị phạt vi phạm hành chính.
Hàng phi mậu dịch có bán được không
Đây là một trong những câu hỏi “hóc búa” nhất mà các doanh nghiệp thường gặp phải. Tư duy thông thường cho rằng: Đã là hàng phi mậu dịch (không vì mục đích thương mại) thì đương nhiên không được bán. Tuy nhiên, thực tế pháp lý lại mở ra một hướng đi khác.
Theo luật đầu tư số 61/2020/QH14, pháp luật chỉ cấm kinh doanh những mặt hàng thuộc danh mục cấm (như ma túy, pháo nổ, mại dâm…). Luật không có quy định cụ thể nào cấm việc bán lại hàng phi mậu dịch sau khi đã nhập khẩu hợp pháp. Tuy nhiên, việc bán hàng phi mậu dịch cần phải được xử lý khéo léo về mặt kế toán và thuế:
Xử lý như thanh lý tài sản: Do bản chất ban đầu không phải nhập để bán, nên khi bán ra, doanh nghiệp thường phải ghi nhận đây là hoạt động thanh lý tài sản hoặc thu nhập khác (Doanh thu khác) chứ không phải doanh thu bán hàng thông thường.
Nghĩa vụ xuất hóa đơn: Khi bán lại hoặc thanh lý hàng phi mậu dịch, doanh nghiệp bắt buộc phải xuất hóa đơn GTGT đầu ra (thường là 10%) và kê khai nộp thuế thu nhập doanh nghiệp (TNDN) trên khoản doanh thu này.
Rủi ro về chi phí: Cơ quan thuế có thể truy thu thuế TNDN (ví dụ 25% trên doanh thu ấn định) nếu doanh nghiệp không chứng minh được giá vốn hợp lý, vì giá vốn của hàng phi mậu dịch thường không được khấu trừ chi phí hợp lý một cách dễ dàng như hàng mậu dịch.
Bạn CÓ THỂ bán hàng phi mậu dịch, nhưng hãy coi chừng các thủ tục kế toán đi kèm để tránh bị truy thu thuế sau này.
Hàng phi mậu dịch có được khấu trừ thuế GTGT không
Đối với các doanh nghiệp, việc khấu trừ thuế giá trị gia tăng (GTGT) đầu vào là một quyền lợi sát sườn để tối ưu chi phí. Vậy thuế GTGT đã đóng ở khâu nhập khẩu cho hàng phi mậu dịch có được khấu trừ không?
Câu trả lời ngắn gọn là: KHÔNG (trong đa số trường hợp).
Theo các văn bản hướng dẫn của Tổng cục Thuế (như công văn 1136/TCT-CS và công văn 3271/TCT-KK), hàng phi mậu dịch không được khấu trừ thuế GTGT đầu vào. Thuế GTGT đầu vào chỉ được khấu trừ khi hàng hóa, dịch vụ đó dùng cho sản xuất, kinh doanh hàng hóa, dịch vụ chịu thuế GTGT. Vì hàng phi mậu dịch được định nghĩa là “không nhằm mục đích thương mại/kinh doanh”, nên nó không thỏa mãn điều kiện để được khấu trừ.
Xử lý chi phí: Toàn bộ số tiền thuế GTGT và thuế nhập khẩu đã nộp cho lô hàng này sẽ được tính gộp vào nguyên giá của tài sản hoặc chi phí quản lý của doanh nghiệp (chi phí được trừ khi tính thuế TNDN).
Vận chuyển hàng phi mậu dịch
Việc vận chuyển và làm thủ tục cho hàng phi mậu dịch tưởng chừng đơn giản vì số lượng ít, nhưng thực tế lại tiềm ẩn nhiều rắc rối về giấy tờ hơn hàng mậu dịch.
Các hình thức vận chuyển phổ biến
Do đặc thù là hàng quà biếu, hàng mẫu với số lượng nhỏ lẻ, hàng phi mậu dịch thường được vận chuyển qua:
Chuyển phát nhanh (Express): Các hãng như DHL, FedEx, UPS… thường kiêm luôn vai trò đại lý hải quan để mở tờ khai cho khách hàng cá nhân hoặc doanh nghiệp nhỏ.
Đường hàng không (Air Cargo): Dành cho các lô hàng mẫu lớn hơn hoặc cần gấp.
Các đơn vị Logistics chuyên tuyến (Bao thuế): Hiện nay, nhiều đơn vị như DHD Logistics cung cấp dịch vụ vận chuyển trọn gói (bao thuế) cho các tuyến Trung Quốc, Hàn Quốc, Nhật Bản, Mỹ…. Dịch vụ này giúp khách hàng giảm thiểu tối đa các thủ tục giấy tờ phức tạp, chỉ cần đóng cước và nhận hàng tại kho.
Quy trình vận chuyển và thông quan
Quy trình cơ bản bao gồm 4 bước:
Khai báo hải quan: Sử dụng phần mềm VNACCS, lên tờ khai với mã loại hình phù hợp (H11 cho nhập khẩu, H21 cho xuất khẩu).
Phân luồng: Hệ thống tự động phân luồng Xanh, Vàng, hoặc Đỏ. Hàng phi mậu dịch thường dễ bị kiểm hóa (luồng Đỏ) để xác minh xem có phải hàng thương mại trá hình hay không.
Đóng thuế: Nộp thuế nhập khẩu và VAT (nếu có) để được thông quan.
Vận chuyển nội địa: Đưa hàng về kho hoặc địa chỉ nhận.
Lựa chọn một đơn vị vận chuyển uy tín, am hiểu thủ tục hàng phi mậu dịch là chìa khóa để hàng hóa về nhanh, tránh bị kẹt tại hải quan do khai báo sai mục đích.
Những lưu ý khi nhập khẩu hàng phi mậu dịch
Để tránh “tiền mất tật mang” khi nhập khẩu hàng phi mậu dịch, bạn cần ghi nhớ những nguyên tắc vàng sau đây:
Xác định đúng mã loại hình
Đây là lỗi sơ đẳng nhưng phổ biến nhất. Khi mở tờ khai, bạn bắt buộc phải chọn đúng mã loại hình:
H11: Hàng nhập khẩu phi mậu dịch (bao gồm quà biếu, tặng, hàng mẫu, hàng tham dự hội chợ…).
H21: Xuất khẩu hàng phi mậu dịch. Việc áp sai mã loại hình (ví dụ nhầm sang A11 – Nhập kinh doanh) sẽ dẫn đến việc phải hủy tờ khai, gây mất thời gian và có thể bị phạt hành chính.
Chính sách thuế và định mức miễn thuế
Không phải cứ hàng phi mậu dịch là được miễn thuế.
Miễn thuế: Hàng hóa có trị giá hải quan dưới 1.000.000 VNĐ (1 triệu đồng) hoặc số tiền thuế phải nộp dưới 50.000 VNĐ sẽ được miễn thuế nhập khẩu và VAT.
Quà biếu tặng: Có định mức miễn thuế riêng (ví dụ: quà tặng cho tổ chức không quá 30 triệu đồng, cho cá nhân không quá 2 triệu đồng…) theo Quyết định 31/2015/QĐ-TTg. Phần giá trị vượt quá định mức vẫn phải đóng thuế như bình thường.
Hàng phi mậu dịch vẫn có thể được hưởng thuế nhập khẩu ưu đãi nếu có giấy chứng nhận xuất xứ (C/O) hợp lệ.
Chuẩn bị bộ chứng từ “chuẩn chỉnh”
Khác với hàng mậu dịch, bộ hồ sơ hàng phi mậu dịch cần có:
Non-commercial Invoice: Hóa đơn phi thương mại, trên đó không thể hiện điều khoản thanh toán mà thường ghi “Value for customs purpose only” (Giá trị chỉ phục vụ mục đích hải quan) hoặc “No commercial value”.
Văn bản chứng minh: Thư thỏa thuận biếu tặng, thư mời thử nghiệm hàng mẫu, hoặc văn bản viện trợ (đối với hàng viện trợ).
Giấy phép chuyên ngành: Đa số hàng phi mậu dịch không cần kiểm tra chuyên ngành, nhưng một số mặt hàng đặc thù (y tế, văn hóa…) vẫn cần giấy phép. Đừng chủ quan!
Rủi ro khi khai báo giá trị
Hải quan thường soi rất kỹ giá trị khai báo của hàng phi mậu dịch để tránh tình trạng gian lận thương mại (khai thấp giá trị để trốn thuế). Hãy khai báo trung thực giá trị thực tế của hàng hóa, dù đó là hàng được tặng, để tránh bị tham vấn giá hoặc ấn định thuế.
Đối tượng đứng tên tờ khai
Nếu người nhận là cá nhân không có mã số thuế, thông thường đại lý hải quan (như các công ty chuyển phát nhanh) sẽ đứng tên trên tờ khai thay cho người nhận.
Bài viết hữu ích: Thủ tục nhập khẩu hàng phi mậu dịch mới nhất
Hiểu rõ hàng phi mậu dịch là gì và nắm vững các quy định trên sẽ giúp doanh nghiệp và cá nhân chủ động trong việc nhận hàng, tối ưu chi phí và tránh được những rắc rối pháp lý không đáng có. Hãy luôn cập nhật các thông tư mới nhất hoặc nhờ sự tư vấn của các đơn vị logistics chuyên nghiệp để lô hàng của bạn được thông quan suôn sẻ nhất.
