Bước sang năm 2026, bức tranh ngành logistics và vận tải tại Việt Nam đã có sự thay đổi toàn diện với sự đi vào thực tiễn của nghị định 158/2024/NĐ-CP (thay thế Nghị định 10/2020/NĐ-CP). Từ đó đặt ra những tiêu chuẩn khắt khe hơn về an toàn, số hóa và minh bạch thông tin.Đối với các chủ xe, đơn vị kinh doanh vận tải và các nhà quản lý chuỗi cung ứng, việc nắm vững các quy định về hoạt động vận tải đường bộ không chỉ là nghĩa vụ tuân thủ pháp luật mà còn là chìa khóa để tránh những án phạt nặng nề, tối ưu hóa chi phí vận hành và nâng cao năng lực cạnh tranh trong bối cảnh hội nhập quốc tế.
Kinh doanh vận tải hàng hóa bằng xe ô tô
Theo Điều 8 của nghị định 158/2024/NĐ-CP, khung pháp lý hiện hành đã phân loại rành mạch các hình thức kinh doanh vận tải hàng hóa. Sự thay đổi này nhằm loại bỏ các vùng xám trong quản lý, yêu cầu doanh nghiệp phải xác định đúng mô hình để xin cấp phép phù hợp.
Định hình lại mô hình “Taxi tải” Một trong những điểm mới nổi bật trong quy định về hoạt động vận tải đường bộ là sự định nghĩa rõ ràng về Taxi tải.
Tiêu chuẩn phương tiện: Là xe ô tô có trọng tải từ 1.500 kg trở xuống dùng để vận chuyển hàng hóa.
Phương thức tính tiền: Người thuê trả tiền theo đồng hồ tính tiền hoặc phần mềm tính tiền trên xe (kết nối trực tiếp với hành khách/chủ hàng).
Nhận diện thương hiệu: Mặt ngoài hai bên thành xe hoặc cánh cửa xe bắt buộc phải niêm yết cụm từ “taxi tải” (theo mẫu quy định), kèm theo số điện thoại và tên đơn vị kinh doanh. Điều này giúp khách hàng dễ dàng nhận diện và phân biệt với xe tải thông thường.
Siết chặt quản lý hàng siêu trường, siêu trọng và hàng nguy hiểm Đối với các loại hàng hóa đặc biệt, quy định năm 2026 yêu cầu sự tuân thủ tuyệt đối theo luật trật tự, an toàn giao thông đường bộ 2024:
Hàng siêu trường, siêu trọng: Là hàng không thể tháo rời, khi vận chuyển làm phương tiện vượt quá giới hạn kích thước/khối lượng cho phép. Hoạt động này phải tuân thủ nghiêm ngặt Điều 53 của Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ.
Hàng nguy hiểm: Bao gồm các chất có khả năng gây nguy hại đến tính mạng, sức khỏe, môi trường. Việc vận chuyển phải tuân theo điều 51 của luật mới.
Quy định về phù hiệu xe tải Để đảm bảo tính minh bạch, quy định về hoạt động vận tải đường bộ bắt buộc tất cả xe đầu kéo, xe công-ten-nơ (container), xe tải kinh doanh hàng hóa thông thường và taxi tải đều phải dán phù hiệu “xe tải”.
Vị trí dán: Cố định tại góc trên bên phải, mặt trong kính chắn gió phía trước, ngay sát tem kiểm định. Việc dán sai quy cách hoặc không có phù hiệu sẽ dẫn đến mức phạt rất nặng và có thể bị đình chỉ hoạt động.
Giấy vận tải và trách nhiệm của đơn vị kinh doanh
Năm 2026 đánh dấu bước chuyển mình mạnh mẽ sang số hóa chứng từ. “Giấy vận tải” (Transport Note) không còn là một tờ giấy đơn thuần mà trở thành công cụ kiểm soát tải trọng và trách nhiệm pháp lý quan trọng nhất trong chuỗi cung ứng.
Giấy vận tải – “Hộ chiếu” bắt buộc của hàng hóa theo khoản 8 Điều 8 Nghị định 158/2024/NĐ-CP, đơn vị kinh doanh vận tải hàng hóa bắt buộc phải cấp Giấy vận tải cho lái xe trước khi phương tiện lăn bánh.
Hình thức: Doanh nghiệp có thể sử dụng văn bản giấy hoặc điện tử. Xu hướng sử dụng Giấy vận tải điện tử đang được khuyến khích mạnh mẽ để thuận tiện cho việc tra cứu và kiểm tra của lực lượng chức năng.
Nội dung cốt lõi: Phải thể hiện các thông tin tối thiểu gồm: Tên đơn vị vận tải, biển kiểm soát xe, tên người thuê/chủ hàng, hành trình (điểm đầu – cuối), số hợp đồng (nếu có), loại hàng và khối lượng hàng vận chuyển.
Điểm mới “chí mạng”: Xác nhận xếp hàng đây là thay đổi quan trọng nhất trong quy định về hoạt động vận tải đường bộ nhằm kiểm soát xe quá tải ngay từ gốc. Giấy vận tải phải có xác nhận (ký, ghi rõ họ tên) về khối lượng hàng hóa đã xếp lên phương tiện của chủ hàng (hoặc người được ủy quyền).
Trách nhiệm lưu trữ và bồi thường: Đơn vị kinh doanh phải lưu trữ Giấy vận tải của các chuyến xe đã thực hiện trong thời gian tối thiểu 03 năm. Đây là cơ sở quan trọng cho công tác hậu kiểm, thanh tra thuế.
Trách nhiệm của lái xe Khi lưu thông, lái xe phải mang theo Giấy vận tải (bản giấy hoặc thiết bị truy cập bản điện tử). Lái xe có quyền và trách nhiệm từ chối vận chuyển nếu phát hiện hàng hóa xếp vượt quá khối lượng cho phép tham gia giao thông.
Quy định về tải trọng và khổ giới hạn của đường bộ
Vấn đề kiểm soát tải trọng tiếp tục là “điểm nóng” trong năm 2026. Các quy định về hoạt động vận tải đường bộ liên quan đến tải trọng và khổ giới hạn được quy định chi tiết tại Thông tư 39/2024/TT-BGTVT và Luật Đường bộ 2024.
Doanh nghiệp cần lưu ý khái niệm “Tốc độ khai thác” được quy định tại điều 26 luật đường bộ 2024. Đây là giới hạn tốc độ thực tế cho phép phương tiện tham gia giao thông, được xác định dựa trên:
Tốc độ thiết kế của đường.
Hiện trạng tuyến đường và điều kiện thời tiết.
Mật độ lưu thông và chủng loại phương tiện. Lái xe phải tuân thủ khoảng cách an toàn tối thiểu giữa các xe dựa trên tốc độ khai thác này để đảm bảo an toàn.
Mọi phương tiện tham gia giao thông phải tuân thủ giới hạn tải trọng trục và tổng trọng lượng của xe phù hợp với cấp đường và cầu.
Đối với hàng siêu trường, siêu trọng không thể tháo rời, việc vận chuyển bắt buộc phải có Giấy phép lưu hành xe quá tải trọng, quá khổ giới hạn do cơ quan quản lý đường bộ cấp.
Hiện nay, thủ tục này đã được thực hiện trên hệ thống dịch vụ công trực tuyến, giúp doanh nghiệp tiết kiệm thời gian và chi phí đi lại.
Việc tuân thủ nghiêm ngặt quy định về tải trọng không chỉ giúp bảo vệ kết cấu hạ tầng giao thông mà còn là cách duy nhất để doanh nghiệp tránh được các mức phạt hành chính lên tới hàng chục triệu đồng và nguy cơ bị tước phù hiệu xe.
Cấp phép vận tải đường bộ quốc tế ASEAN
Trong bối cảnh Việt Nam hội nhập sâu rộng vào nền kinh tế khu vực, vận tải xuyên biên giới (Cross-border transport) đang trở thành xu hướng tất yếu. Nghị định 158/2024/NĐ-CP đã dành hẳn Chương III để quy định chi tiết về hoạt động này.
Các loại giấy phép vận tải quốc tế: Để phương tiện Việt Nam có thể vận chuyển hàng hóa hợp pháp sang các nước láng giềng (Lào, Campuchia, Trung Quốc) và khu vực ASEAN, doanh nghiệp cần hai loại giấy phép:
Giấy phép vận tải đường bộ quốc tế: Cấp cho đơn vị kinh doanh vận tải để xác nhận đủ điều kiện hoạt động trên các tuyến quốc tế.
Giấy phép liên vận (Vehicle Permit): Cấp cho từng phương tiện cụ thể. Ví dụ: Giấy phép liên vận ASEAN, Giấy phép liên vận GMS (Tiểu vùng sông Mê Kông mở rộng).
Quy trình cấp phép (Nhanh chóng & Trực tuyến) Quy định về hoạt động vận tải đường bộ quốc tế năm 2026 đã tối ưu hóa thủ tục hành chính:
Thẩm quyền: Cục Đường bộ Việt Nam là cơ quan chủ quản cấp Giấy phép vận tải đường bộ quốc tế ASEAN và GMS.
Thời gian xử lý: Rất nhanh chóng. Trong thời hạn 02 ngày làm việc kể từ khi nhận đủ hồ sơ hợp lệ, cơ quan thẩm quyền sẽ thực hiện cấp phép.
Hồ sơ: Đơn vị nộp hồ sơ (Giấy đề nghị, Phương án kinh doanh…) qua hệ thống dịch vụ công trực tuyến, bưu chính hoặc trực tiếp.
Phạm vi hoạt động và những điều cấm kỵ Doanh nghiệp cần đặc biệt lưu ý về phạm vi hoạt động để tránh vi phạm công ước quốc tế:
Tuyến đường: Phương tiện chỉ được phép hoạt động theo các tuyến đường và cửa khẩu ghi trong giấy phép.
Cấm vận tải nội địa (No Cabotage): Phương tiện không được phép vận chuyển hàng hóa hoặc hành khách giữa hai điểm trong lãnh thổ của một quốc gia thành viên khác (ví dụ: xe Việt Nam không được chở hàng từ điểm A đến điểm B trong nội địa Lào).
Cấm vận chuyển tại nước quá cảnh: Không được phép vận chuyển hàng hóa giữa các điểm trong lãnh thổ của quốc gia quá cảnh.
Năm 2026 là thời điểm các quy định mới của Nghị định 158/2024/NĐ-CP đi vào cuộc sống một cách mạnh mẽ nhất. Đặc biệt, các đơn vị đã được cấp Giấy phép kinh doanh vận tải trước đây cần lưu ý rà soát điều kiện để thực hiện cấp lại trước ngày 01/01/2026 nếu chưa đáp ứng đủ quy định mới.
Việc am hiểu và tuân thủ các quy định về hoạt động vận tải đường bộ từ nhận diện phương tiện, giấy vận tải điện tử cho đến giấy phép liên vận quốc tế chính là “tấm khiên” bảo vệ doanh nghiệp trước rủi ro pháp lý và là bệ phóng để vươn ra biển lớn. Hãy rà soát lại quy trình vận hành ngay hôm nay!
