Phương pháp nhập trước xuất trước – FIFO là gì

Trong quản trị chuỗi cung ứng và kế toán doanh nghiệp, xuất nhập hàng hóa là điều vốn rất quen thuộc trong doanh nghiệp. Tuy nhiên, nếu không có phương pháp luân chuyển hợp lý, sẽ bị tắc nghẽn bởi hàng hết hạn, hàng lỗi thời hoặc biến động giá cả. Phương pháp nhập trước xuất trước FIFO là phương pháp được nhiều doanh nghiệp ứng dụng. Đây là hình thức quản lý hàng tồn kho có nhiều ưu điểm nổi bật cho doanh nghiệp. Cùng Gothl tìm hiểu chi tiết trong bài viết dưới đây nhé.

Phương pháp nhập trước xuất trước – FIFO là gì

Fifo (First In, First Out) có nghĩa là “Nhập trước, xuất trước”, những hàng hóa nào được bạn mua hoặc sản xuất và nhập vào kho đầu tiên sẽ là những hàng hóa được ưu tiên xuất bán hoặc đưa vào sản xuất đầu tiên. Điều này tạo ra một dòng chảy hàng hóa liên tục và tuần tự.

Dưới góc độ kế toán và tài chính, Fifo không chỉ là cách sắp xếp hàng hóa vật lý mà còn là một giả định về luân chuyển chi phí. Theo chuẩn mực kế toán số 02 về hàng tồn kho, phương pháp này giả định rằng hàng tồn kho được mua trước hoặc sản xuất trước thì được xuất trước, và hàng tồn kho còn lại cuối kỳ là hàng tồn kho được mua hoặc sản xuất gần thời điểm cuối kỳ.

Như vậy, giá trị của hàng xuất kho sẽ được tính dựa trên giá của những lô hàng nhập vào ở thời điểm đầu kỳ hoặc gần đầu kỳ. Ngược lại, giá trị của hàng tồn kho cuối kỳ sẽ phản ánh sát nhất với giá thị trường hiện tại vì nó bao gồm những hàng hóa mới nhập gần đây.

FIFO được áp dụng cho những doanh nghiệp nào

Mặc dù phương pháp fifo mang lại nhiều lợi ích về quản lý dòng hàng, đối với một số nhóm ngành đặc thù, Fifo gần như là sự lựa chọn phù hợp nhất, có thể kể đến như:

Doanh nghiệp kinh doanh hàng hóa có hạn sử dụng (Perishable goods) Đây là nhóm đối tượng ưu tiên số 1 của nguyên tắc fifo. Các doanh nghiệp trong ngành thực phẩm (sữa, bánh kẹo, đồ tươi sống), dược phẩm, y tế hoặc hóa mỹ phẩm bắt buộc phải đẩy hàng cũ đi trước. Ví dụ, nếu bạn nhập lô sữa vào ngày 1/1 và một lô khác vào ngày 10/1, bạn chắc chắn phải bán lô ngày 1/1 trước. Nếu không áp dụng Fifo, lô hàng nhập trước sẽ bị quá hạn sử dụng, gây hư hỏng và dẫn đến thua lỗ nặng nề cho doanh nghiệp.

Doanh nghiệp kinh doanh hàng hóa có vòng đời ngắn (Short life-cycle) Các sản phẩm thời trang (quần áo, giày dép) hoặc đồ công nghệ (điện thoại, máy tính) rất nhạy cảm với thời gian. Một chiếc áo mốt của tháng trước có thể trở nên lỗi thời vào tháng sau; một chiếc điện thoại đời cũ sẽ mất giá thê thảm khi đời mới ra mắt. Áp dụng phương pháp fifo giúp các doanh nghiệp này bán sạch các mẫu mã nhập trước để tránh tình trạng hàng tồn kho bị lỗi mốt hoặc lạc hậu về công nghệ.

Trong bối cảnh giá cả thị trường leo thang (lạm phát), giá nhập hàng sau thường cao hơn giá nhập hàng trước. Khi áp dụng Fifo, giá vốn hàng bán (COGS) được tính theo giá của các lô hàng nhập trước (giá thấp hơn). Điều này dẫn đến lợi nhuận gộp trên sổ sách cao hơn.

Phương pháp fifo đòi hỏi sự sắp xếp khoa học phù hợp với các doanh nghiệp có hệ thống kho bãi được thiết kế bài bản (có lối đi để lấy hàng cũ ra trước) hoặc sử dụng các phần mềm quản lý kho thông minh (WMS) có khả năng theo dõi ngày nhập của từng lô hàng,.

Cách tính giá xuất kho theo phương pháp FIFO

Để hiểu rõ phương pháp fifo hoạt động như thế nào trong sổ sách kế toán, chúng ta cần nắm vững quy trình tính giá xuất kho.

Quy trình tính giá bao gồm các bước cơ bản sau

Bước 1: Xác định lượng hàng tồn đầu kỳ và nhập trong kỳ Kế toán cần ghi chép chi tiết số lượng hàng hóa tồn đầu kỳ (kèm đơn giá nhập) và các đợt nhập hàng trong kỳ (số lượng và đơn giá từng đợt).

Bước 2: Xác định lượng hàng xuất kho Khi có lệnh xuất kho để bán hoặc sản xuất, xác định tổng số lượng cần xuất.

Bước 3: Tính giá xuất kho theo nguyên tắc “cuốn chiếu” Đây là bước quan trọng nhất của nguyên tắc fifo.

Đầu tiên, lấy đơn giá của lô hàng tồn kho đầu kỳ (hoặc lô nhập cũ nhất còn lại) để tính giá cho số lượng hàng xuất.

Nếu số lượng hàng cần xuất lớn hơn số lượng của lô cũ nhất, ta dùng hết lô đó rồi chuyển sang lấy đơn giá của lô nhập tiếp theo.

Cứ tiếp tục quy trình này cho đến khi đủ số lượng hàng cần xuất.

Bước 4: Xác định giá trị tồn kho cuối kỳ Sau khi đã xuất hết các lô hàng cũ, giá trị hàng tồn kho cuối kỳ sẽ được tính bằng đơn giá của các lô hàng mới nhập gần đây nhất. Điều này giúp giá trị tài sản trên bảng cân đối kế toán phản ánh tương đối đúng với giá thị trường hiện tại.

Ví dụ áp dụng phương pháp FIFO trong doanh nghiệp

Để bạn đọc dễ hình dung Fifo là gì trong thực tế tính toán, hãy cùng xem xét một ví dụ cụ thể tại một doanh nghiệp kinh doanh máy tính.

Dữ liệu nhập hàng:

Ngày 1/1: Nhập kho 100 máy tính (Lô 1) với đơn giá 5.000.000 VNĐ/máy.

Tổng giá trị Lô 1 = 500.000.000 VNĐ.

Ngày 15/1: Nhập thêm 50 máy tính (Lô 2) với đơn giá 5.200.000 VNĐ/máy (giá nhập tăng).

Tổng giá trị Lô 2 = 260.000.000 VNĐ.

Tổng tồn kho: 150 máy.

Tình huống xuất hàng:

Ngày 20/1: Doanh nghiệp bán được 120 máy tính.

Áp dụng phương pháp fifo để tính giá vốn hàng xuất kho: Theo nguyên tắc fifo (Nhập trước – Xuất trước), chúng ta phải xuất hết lô hàng ngày 1/1 trước, sau đó mới lấy đến lô hàng ngày 15/1.

Lấy từ lô 1 (Ngày 1/1): lô này có 100 máy. Ta xuất hết 100 máy này.

Giá trị xuất = 100 máy x 5.000.000 VNĐ = 500.000.000 VNĐ.

Lấy từ lô 2 (Ngày 15/1): Chúng ta cần xuất tổng cộng 120 máy, đã lấy 100 máy ở Lô 1, vậy còn thiếu 20 máy. Ta lấy 20 máy từ Lô 2.

Giá trị xuất = 20 máy x 5.200.000 VNĐ = 104.000.000 VNĐ.

Tổng giá vốn hàng bán (COGS) của 120 máy: 500.000.000 + 104.000.000 = 604.000.000 VNĐ.

Giá trị hàng tồn kho cuối kỳ: Còn lại 30 máy của Lô 2 (50 nhập – 20 xuất).

Giá trị tồn = 30 máy x 5.200.000 VNĐ = 156.000.000 VNĐ.

Qua ví dụ này, bạn có thể thấy phương pháp fifo giúp doanh nghiệp ghi nhận giá vốn thấp hơn (do lấy giá nhập cũ 5 triệu thay vì 5,2 triệu), từ đó lợi nhuận báo cáo sẽ cao hơn trong bối cảnh giá tăng.

Sự khác nhau giữa FIFO và LIFO

Khi tìm hiểu Fifo là gì, không thể không nhắc đến LIFO (Last In, First Out – Nhập sau, Xuất trước). Việc lựa chọn giữa hai phương pháp này ảnh hưởng sâu sắc đến báo cáo tài chính và thuế của doanh nghiệp như thế nào.

Dưới đây là bảng so sánh chi tiết để làm rõ sự khác biệt:

Phương pháp FIFO (First In, First Out) không chỉ là một trong những phương pháp quản lý hàng tồn kho phổ biến mà còn là cách tiếp cận Logic trong việc tính giá xuất kho. Việc ưu tiên các phương pháp nhập trước xuất trước giúp giữa cho qúa trình quản lý hàng tồn kho trở nên minh bạch và công bằng hơn.