Trong hoạt động thương mại quốc tế, việc xác định rõ ràng trách nhiệm, chi phí và rủi ro giữa người bán và người mua là yếu tố then chốt, được quy định thông qua các điều kiện giao hàng của Incoterms do phòng thương mại quốc tế (ICC) công bố. Trong số 11 điều kiện này, điều kiện FAS trong Incoterm 2020 (Free Alongside Ship) đóng vai trò quan trọng, đặc biệt đối với các loại hàng hóa lớn, hàng rời hoặc hàng siêu trường siêu trọng không đóng container. Vậy FAS là gì? Nghĩa vụ bên mua bên bán khi thực hiện điều kiện FAS như thế nào? Cùng GoTHL tìm hiểu chi tiết trong bài viết dưới đây nhé.
FAS là gì?
FAS (Free Alongside Ship) được dịch sang tiếng Việt là giao dọc mạn tàu. Incoterm fas này quy định rằng người bán hoàn thành nghĩa vụ giao hàng khi hàng hóa đã được đặt dọc mạn tàu biển. Vị trí “dọc mạn tàu” có thể là đặt hàng hóa trên cầu cảng hoặc trên xà lan, ngay cạnh con tàu do người mua chỉ định tại cảng giao hàng được chỉ định sẵn.
Điểm chuyển giao rủi ro và chi phí: Rủi ro về mất mát hoặc hư hỏng của hàng hóa được chuyển giao từ người bán sang người mua khi hàng hóa đang ở dọc mạn tàu. Kể từ thời điểm này, người mua chịu mọi chi phí và rủi ro liên quan.
Vị trí trong Incoterms 2020: Điều kiện FAS trong Incoterm 2020 nằm trong nhóm F Incoterms – nhóm các điều kiện mà người mua chịu trách nhiệm chính về việc thuê phương tiện vận tải.
Công thức tính giá FAS
Khi tìm hiểu FAS là gì, việc xác định giá trị thương mại đi kèm là cực kỳ quan trọng, vì nó quyết định khả năng báo giá logistics chính xác.
Giá FAS được hiểu là tổng hợp của giá tại xưởng (giá EXW), cộng với chi phí vận chuyển nội địa từ kho đến cảng xếp hàng, cùng với phí thông quan để hoàn tất thủ tục xuất khẩu.
Công thức chuẩn được áp dụng là:
Giá FAS = Giá EXW + Chi phí vận chuyển nội địa + Chi phí thông quan xuất khẩu
Nghĩa vụ bên bán, bên mua khi sử dụng điều kiện FAS
Điều kiện FAS trong Incoterm 2020 phân chia rõ rệt trách nhiệm về chi phí và rủi ro giữa hai bên tại cảng bốc hàng.
Nghĩa vụ bên bán (Seller)
Nghĩa vụ bên bán (Người xuất khẩu) chịu mọi trách nhiệm và chi phí cho đến khi hàng hóa được đặt dọc mạn tàu, trên xà lan hoặc trên cầu cảng tại cảng bốc xếp theo quy định.
Trong điều kiện FAS trong Incoterm 2020, người bán (Seller) có các nghĩa vụ chính sau:
Giao hàng và chứng từ: Người bán phải cung cấp hàng hóa và hóa đơn thương mại phù hợp với hợp đồng mua bán. Bằng chứng giao hàng phổ biến nhất là biên lai thuyền phó (Mate’s Receipt) hoặc giấy tờ tương đương của cảng xác nhận hàng đã được đặt dọc mạn tàu.
Địa điểm và thời điểm giao hàng: Giao hàng bằng cách đặt chúng dọc mạn con tàu do người mua chỉ định tại cảng giao hàng quy định. Việc này phải hoàn thành đúng thời gian đã thỏa thuận.
Thông quan xuất khẩu: Người bán có nghĩa vụ thông quan xuất khẩu cho hàng hóa, nếu cần thiết.
Chi phí: Người bán phải thanh toán mọi chi phí liên quan đến hàng hóa cho đến khi hàng hóa được giao tại cảng hoặc dọc mạn tàu.
Kiểm tra và bao bì: Thanh toán các chi phí để đảm bảo hàng hóa được kiểm soát về số lượng, chất lượng và kẻ ký mã hiệu.
Hỗ trợ: Hỗ trợ theo yêu cầu phía bên mua, chịu rủi ro và chi phí liên quan tới việc lấy chứng từ, tài liệu cần thiết cho việc thông quan xuất khẩu.
Thông báo: Thanh toán chi phí thông báo cho người mua biết rằng hàng hóa đã được giao theo hợp đồng.
Bảo hiểm: Điều kiện FAS Incoterm 2020 không có quy định bắt buộc về việc mua bảo hiểm hàng hóa.
Nghĩa vụ bên mua (Buyer)
Nghĩa vụ bên mua (Người nhập khẩu) sẽ chịu trách nhiệm kể từ thời điểm hàng hóa được đặt dọc mạn tàu trở đi. Bên mua sẽ phải thanh toán chi phí cho việc xếp hàng, bảo hiểm, dỡ hàng và vận chuyển hàng hóa đến địa điểm cuối cùng.
Bên mua (Buyer) chịu trách nhiệm chính về hàng hóa, chi phí và rủi ro kể từ khi hàng được đặt dọc mạn tàu. Các nghĩa vụ chính của bên mua là:
Thanh toán: Thanh toán tiền hàng cho người bán.
Thông báo cho người bán: Thông báo cho người bán về tên tàu, địa điểm xếp hàng, các quy định an ninh vận chuyển, và thời gian giao hàng cụ thể trong khoảng thời gian đã thỏa thuận.
Chịu rủi ro: Chịu mọi rủi ro về mất mát hoặc hư hỏng của hàng hóa kể từ khi hàng ở dọc mạn tàu.
Chi phí Vận tải chính: Thanh toán chi phí vận chuyển hàng hóa đến cảng đích (chi phí xếp hàng, bảo hiểm, dỡ hàng và vận chuyển nội địa từ nơi dỡ hàng tới kho).
Thông quan nhập khẩu: Thanh toán chi phí làm thủ tục nhập khẩu, bao gồm thuế nhập khẩu, phí xin giấy phép nhập khẩu và các chi phí khác liên quan. Người bán không có nghĩa vụ phải thông quan nhập khẩu.
Chi phí phát sinh: Chịu tất cả các chi phí bổ sung phát sinh nếu không hoàn thành đầy đủ nghĩa vụ của hợp đồng giao hàng tại mạn tàu.
Hỗ trợ: Hỗ trợ theo yêu cầu phía bên bán, chịu rủi ro và chi phí liên quan tới việc lấy chứng từ, tài liệu cần thiết cho việc thông quan xuất khẩu.
Bảo hiểm: Mặc dù không bắt buộc, người mua nên chủ động mua bảo hiểm cho toàn bộ chặng vận chuyển chính vì rủi ro đã chuyển giao ngay tại cảng đi.
Hướng dẫn sử dụng điều kiện FAS Incoterm 2020
Để áp dụng Incoterm fas một cách chính xác, doanh nghiệp cần lưu ý đến phương thức vận tải, loại hàng hóa và cách thể hiện trên hợp đồng.
Về phương thức vận tải
Điều kiện FAS chỉ được sử dụng cho vận tải đường biển và thủy nội địa.
FAS không phù hợp khi hàng hóa được giao cho người chuyên chở trước khi hàng được đặt dọc mạn tàu, ví dụ: hàng đóng trong container thường được giao tại bến bãi ở cảng.
Trong trường hợp hàng hóa được giao cho người chuyên chở trước khi hàng ở dọc mạn tàu (ví dụ tại điểm tập kết container), nên sử dụng điều kiện FCA (Free Carrier) thay thế.
FAS đặc biệt thích hợp với hàng rời (bulk cargo), hàng siêu trường siêu trọng (hàng dự án).
Cách thể hiện điều kiện FAS trên hợp đồng
Cách thể hiện chuẩn của điều kiện FAS trong Incoterm 2020 trên hợp đồng ngoại thương phải tuân theo công thức sau:
FAS (cảng giao hàng quy định) Incoterms 2020
Ví dụ: FAS Hai Phong Port Incoterms 2020 hoặc FAS Ho Chi Minh, Viet Nam Incoterms 2020.
Sự khác nhau giữa điều kiện FAS và điều kiện FOB
FAS incoterm 2020 và FOB (Free On Board) là hai điều kiện Incoterms được sử dụng phổ biến trong vận tải biển, nhưng có sự khác biệt rõ rệt về thời điểm chuyển giao rủi ro và trách nhiệm xếp hàng.
| Tiêu chí so sánh | Điều kiện FAS (Free Alongside Ship) | Điều kiện FOB (Free On Board) |
| Ý nghĩa | Giao hàng dọc mạn tàu. | Giao hàng lên tàu. |
| Điểm chuyển giao rủi ro | Chuyển giao rủi ro ngay khi hàng hóa được đặt dọc mạn tàu (trên cầu cảng hoặc trên xà lan). | Chuyển giao rủi ro khi hàng hóa đã được đặt lên tàu (vượt qua lan can tàu). |
| Trách nhiệm xếp hàng | Người bán KHÔNG chịu trách nhiệm bốc hàng lên tàu. Chi phí và rủi ro bốc hàng do người mua chịu. | Người bán chịu trách nhiệm và chi phí bốc hàng lên tàu tại cảng bốc. |
| Phù hợp với hàng | Thích hợp cho hàng rời (bulk cargo) và hàng siêu trọng. | Phù hợp với hàng hóa được đóng gói thông thường. |
Tóm lại, sự khác biệt chính giữa điều kiện FAS trong Incoterm 2020 và FOB nằm ở nghĩa vụ vận chuyển hàng hóa lên tàu của người bán. FAS chấm dứt trách nhiệm sớm hơn FOB. Nếu người bán không muốn chịu trách nhiệm về rủi ro trong quá trình bốc hàng lên tàu, nên lựa chọn FAS thay vì FOB, đặc biệt đối với hàng siêu trường-siêu trọng.
Lưu ý khi sử dụng điều kiện FAS trong xuất nhập khẩu
Để đảm bảo quyền lợi và tránh vi phạm hành chính, gây tổn thất tài chính và uy tín, doanh nghiệp cần lưu ý những điểm sau khi sử dụng Incoterm fas.
Chỉ áp dụng cho vận tải biển: Điều kiện FAS chỉ áp dụng cho hoạt động giao hàng đường biển và thủy nội địa. Không sử dụng cho giao hàng qua đường hàng không hoặc vận tải đa phương thức.
Không dùng cho hàng container: Hàng hóa đóng trong container (CY – Container Yard) không nên áp dụng FAS. Vì container thường được giao tại bến bãi chứ không phải “dọc mạn tàu”, nên điều kiện FCA được khuyến cáo sử dụng thay thế để phản ánh đúng thực tế hơn.
Hàng hóa phù hợp: FAS thường được sử dụng cho hàng rời và hàng quá khổ không thể đóng vào container.
Bảo hiểm: Mặc dù FAS Incoterm 2020 không bắt buộc mua bảo hiểm, do rủi ro chuyển giao sớm (tại mạn tàu), người mua nên chủ động mua bảo hiểm cho toàn bộ chặng vận chuyển chính.
Thanh toán L/C: Nếu sử dụng phương thức thanh toán L/C (Thư tín dụng), cần thỏa thuận rõ ràng trong L/C. L/C thường yêu cầu vận đơn “đã bốc hàng lên tàu” (On Board B/L), trong khi nghĩa vụ của người bán FAS kết thúc trước đó, có thể gây trục trặc.
Địa điểm và thời gian: Người bán và người mua cần đàm phán chi tiết về địa điểm xếp hàng và thời gian giao hàng.
Điều kiện FAS trong Incoterm 2020 vẫn giữ nguyên các quy tắc cơ bản so với phiên bản 2010, nhưng đã làm rõ hơn phần hướng dẫn, nhấn mạnh FAS phù hợp cho hàng rời và khuyến cáo dùng FCA cho hàng container. Doanh nghiệp cần cập nhật kịp thời các thay đổi và thủ tục mới trong hoạt động xuất nhập khẩu, đặc biệt là việc đảm bảo chứng nhận xuất xứ hàng hóa (C/O) và hồ sơ chứng từ đầy đủ để tận dụng các ưu đãi thuế quan từ FTA.
Việc sử dụng điều kiện FAS trong Incoterm 2020 có thể được ví như việc gửi hành lý ký gửi tại quầy check-in của hãng tàu: Người bán chịu trách nhiệm đưa hành lý đến quầy (dọc mạn tàu), nhưng ngay khi hành lý được đặt cạnh quầy, mọi rủi ro về thất lạc hay hư hỏng từ đó trở đi sẽ chuyển sang cho hãng hàng không, đại diện cho người mua. Điều này giúp người bán giới hạn trách nhiệm sớm hơn, phù hợp với hàng hóa cần sự kiểm soát đặc biệt tại cảng bốc hàng.
