Trong guồng quay hối hả của thương mại toàn cầu, sự thiếu thống nhất về ngôn ngữ giao nhận là rào cản lớn nhất dẫn đến tranh chấp và rủi ro chi phí. Để giải quyết bài toán này, Phòng Thương mại Quốc tế (ICC) đã phát hành bộ quy tắc Incoterm 2020 (có hiệu lực từ ngày 01/01/2020), đóng vai trò là kim chỉ nam cho hàng triệu giao dịch mỗi ngày trên thế giới. Trong bài viết này, chúng ta sẽ tìm hiêu về Incoterm – một hệ thống quy tắc phổ biến được sử dụng trên toàn cầu để xác định trách nhiệm và phân chia rõ ràng giữa người bán và người mua trong các giao dịch quốc tế.
Một số điểm mới của Incoterm 2020
Trước khi đi sâu vào chi tiết từng điều khoản, chúng ta cần điểm qua những thay đổi mang tính chiến lược trong phiên bản 2020 so với bản 2010. Việc cập nhật này giúp doanh nghiệp tránh được những “cái bẫy” pháp lý do thói quen sử dụng bản cũ.
Thay thế DAT bằng DPU: Đây là thay đổi đáng chú ý nhất. Điều kiện DAT (Delivered at Terminal – Giao tại bến) đã được đổi tên và mở rộng thành DPU (Delivered at Place Unloaded – Giao tại địa điểm đã dỡ xuống). Sự thay đổi này nhằm nhấn mạnh rằng nơi giao hàng không chỉ giới hạn ở “bến” (terminal) mà có thể là bất kỳ địa điểm nào, miễn là người bán chịu trách nhiệm dỡ hàng xuống.
Vận đơn (Bill of Lading) với ghi chú “On-Board” trong FCA: Trước đây, khi dùng FCA đường biển, người bán thường gặp khó khăn khi ngân hàng yêu cầu vận đơn có ghi chú “đã xếp hàng lên tàu” (On-Board) để thanh toán L/C. Incoterm 2020 đã giải quyết điều này bằng cách cho phép người mua chỉ thị cho người chuyên chở phát hành vận đơn “On-Board” cho người bán sau khi hàng đã được xếp lên tàu.
Mức bảo hiểm trong CIP và CIF: Trong bản 2010, cả CIP và CIF đều yêu cầu bảo hiểm tối thiểu loại C. Tuy nhiên, Incoterm 2020 quy định điều kiện CIP bắt buộc người bán phải mua bảo hiểm ở mức cao nhất (Loại A – Bảo hiểm mọi rủi ro), trong khi CIF vẫn giữ nguyên mức tối thiểu (Loại C).
Tự bố trí phương tiện vận tải: Các điều kiện FCA, DAP, DPU, DDP giờ đây cho phép người mua hoặc người bán sử dụng phương tiện vận tải riêng của mình để chuyên chở hàng hóa thay vì bắt buộc phải thuê bên thứ ba.
Tóm tắc các điều khoản Incoterm 2020
Bộ quy tắc Incoterm 2020 bao gồm tổng cộng 11 điều kiện Incoterm 2020, được chia thành 2 nhóm chính dựa trên phương thức vận tải:
- Nhóm 1 (Áp dụng cho mọi phương thức vận tải): EXW, FCA, CPT, CIP, DAP, DPU, DDP.
- Nhóm 2 (Chỉ áp dụng cho vận tải đường biển và thủy nội địa): FAS, FOB, CFR, CIF.
Dưới đây là phân tích chuyên sâu từng điều kiện:
EXW – Ex Works – Giao hàng tại xưởng
EXW (Giao tại xưởng) là điều kiện mà người bán có trách nhiệm tối thiểu nhất trong tất cả các điều kiện Incorterm.
Trách nhiệm người bán: Người bán hoàn thành nghĩa vụ khi đặt hàng hóa dưới quyền định đoạt của người mua tại cơ sở của mình (nhà xưởng, kho bãi) hoặc địa điểm chỉ định. Người bán không có nghĩa vụ bốc xếp hàng lên phương tiện và không cần làm thủ tục hải quan xuất khẩu.
Rủi ro & Chi phí: Toàn bộ rủi ro và chi phí được chuyển giao cho người mua ngay tại xưởng của người bán. Người mua phải tự lo liệu việc vận chuyển, bốc hàng và thông quan xuất nhập khẩu.
Điều kiện này thường phù hợp cho thương mại nội địa. Nếu người mua không có kinh nghiệm làm thủ tục xuất khẩu tại nước người bán, nên cân nhắc chuyển sang điều kiện FCA để tránh rủi ro kẹt hàng.
Bài viết chi tiết: EXW là gì? Nội dung chi tiết điều kiện EXW Incoterms 2020
FCA – Free Carrier – Giao cho người chuyên chở
FCA (Giao cho người chuyên chở) là giải pháp linh hoạt và ngày càng được khuyến khích thay thế cho FOB trong vận tải container. Người bán hoàn thành nghĩa vụ giao hàng theo 2 trường hợp:
Tại cơ sở người bán: Người bán chịu trách nhiệm bốc hàng lên phương tiện của người mua. Rủi ro chuyển giao sau khi bốc xong.
Tại địa điểm khác: Người bán chở hàng đến nơi chỉ định, hàng hóa sẵn sàng dỡ trên phương tiện vận tải của người bán (người bán không phải dỡ hàng). Rủi ro chuyển giao khi xe đến nơi.
Thông quan: Người bán chịu trách nhiệm làm thủ tục thông quan xuất khẩu và chịu các chi phí liên quan đến xuất khẩu.
Điểm mới: FCA 2020 cho phép người mua hướng dẫn hãng tàu phát hành vận đơn “On-Board” cho người bán để phục vụ thanh toán tín dụng thư (L/C).
Bài viết chi tiết: FCA là gì trong xuất nhập khẩu
CPT – Carriage Paid To – Cước phí trả tới
Với điều kiện CPT, người bán phải thuê phương tiện vận tải để đưa hàng đến điểm đích đã thỏa thuận.
Sự tách biệt rủi ro và chi phí:
Rủi ro: Chuyển từ người bán sang người mua ngay khi người bán giao hàng cho người chuyên chở đầu tiên (chứ không phải tại điểm đến).
Chi phí: Người bán trả cước phí vận chuyển đến điểm đích quy định.
Thông quan: Người bán làm thủ tục xuất khẩu, người mua làm thủ tục nhập khẩu.
Người bán không có nghĩa vụ mua bảo hiểm cho lô hàng, rủi ro mất hàng trên đường đi do người mua chịu.
CIP – Carriage & Insurance Paid to – Cước phí và bảo hiểm trả tới
CIP tương tự như CPT về việc chuyển giao rủi ro và trách nhiệm thuê vận tải. Tuy nhiên, điểm khác biệt lớn nhất nằm ở chữ “I” (Insurance – Bảo hiểm).
Bảo hiểm: Người bán bắt buộc phải mua bảo hiểm cho hàng hóa để bảo vệ rủi ro cho người mua trong quá trình vận chuyển.
Điểm mới trong Incoterm 2020: Đối với CIP, người bán phải mua bảo hiểm ở mức cao nhất (Loại A – Bảo hiểm mọi rủi ro) hoặc tương đương, trừ khi hai bên có thỏa thuận khác.
Rủi ro: Vẫn chuyển giao cho người mua khi hàng được giao cho người chuyên chở đầu tiên.
Bài viết chi tiết: CIP là gì? Nội dung chi tiết điều kiện CIP trong Incoterms 2020
FAS – Free Alongside Ship – Giao dọc mạn tàu
Đây là một trong 4 điều kiện Incorterm dành riêng cho đường biển và thủy nội địa.
- Giao hàng: Người bán hoàn thành nghĩa vụ khi hàng hóa được đặt dọc mạn con tàu chỉ định (ví dụ: trên cầu cảng hoặc sà lan) tại cảng bốc hàng.
- Rủi ro: Mất mát hoặc hư hỏng hàng hóa chuyển sang người mua từ thời điểm hàng nằm dọc mạn tàu.
- Thông quan: Người bán phải làm thủ tục thông quan xuất khẩu. Điều kiện này thường dùng cho hàng rời, hàng siêu trường siêu trọng, không phù hợp cho hàng container.
FOB – Free On Board – Giao hàng trên tàu
FOB là điều kiện được các doanh nghiệp Việt Nam sử dụng rất phổ biến, chiếm tỷ trọng lớn trong xuất khẩu.
Giao hàng: Người bán phải đặt hàng hóa trên boong tàu tại cảng xuất khẩu chỉ định.
Rủi ro: Chuyển giao từ người bán sang người mua khi hàng hóa đã nằm an toàn trên tàu.
Chi phí: Người bán chịu phí đưa hàng lên tàu (như phí nâng hạ, local charge đầu xuất). Người mua chịu cước vận chuyển quốc tế (Ocean Freight) và các chi phí từ lúc hàng lên tàu.
FOB không phù hợp cho hàng container (nên dùng FCA thay thế) vì hàng container thường được giao tại bãi (CY) trước khi lên tàu.
CFR – Cost and Freight – Tiền hàng và cước phí
CFR yêu cầu người bán phải thuê tàu và trả cước phí vận chuyển đến cảng đích.
Rủi ro: Tương tự FOB, rủi ro chuyển sang người mua ngay khi hàng hóa được đặt trên tàu tại cảng đi.
Chi phí: Người bán trả cước vận chuyển chính (cước biển) đến cảng đến. Tuy nhiên, người bán không có trách nhiệm mua bảo hiểm.
Thông quan: Người bán làm thủ tục xuất khẩu.
Bài viết hữu ích: FOB là gì? Các vấn đề liên quan đến FOB trong xuất nhập khẩu
CIF – Cost, Insurance % Freight – Tiền hàng, bảo hiểm và cước phí
CIF là điều kiện nhập khẩu phổ biến tại Việt Nam. Nó giống hệt CFR nhưng người bán phải gánh thêm nghĩa vụ mua bảo hiểm.
Bảo hiểm: Người bán phải mua bảo hiểm cho hàng hóa tối thiểu ở mức Loại C (bảo hiểm các rủi ro chính) theo quy định của Incoterm 2020.
Rủi ro: Chuyển giao khi hàng đặt trên tàu tại cảng đi (giống FOB, CFR). Người bán mua bảo hiểm nhưng người thụ hưởng là người mua.
Phạm vi: Chỉ áp dụng cho vận tải đường biển/thủy nội địa.
DAP – Delivered At Place – Giao tại địa điểm
DAP (Giao tại nơi đến) thuộc nhóm D, nơi người bán chịu rủi ro cao hơn để đưa hàng đến đích.
Giao hàng: Người bán giao hàng khi hàng hóa được đặt dưới quyền định đoạt của người mua trên phương tiện vận tải, sẵn sàng để dỡ tại nơi đến quy định.
Nghĩa vụ dỡ hàng: Người bán không phải dỡ hàng xuống khỏi phương tiện vận tải. Việc này do người mua chịu trách nhiệm và chi phí.
Thông quan: Người bán lo xuất khẩu, người mua lo nhập khẩu và đóng thuế nhập khẩu. Rủi ro chuyển giao tại nơi đến quy định.
Bài viết hữu ích: DAP là gì? Thông tin chi tiết về điều kiện DAP Incoterms 2020
DPU – Delivery at Place Unloaded – Giao tại địa điểm đã dỡ xuống
DPU là điều kiện mới thay thế cho DAT trong Incoterm 2020.
Điểm đặc biệt: Đây là điều kiện duy nhất yêu cầu người bán phải thực hiện việc dỡ hàng xuống khỏi phương tiện vận tải tại nơi đến.
Giao hàng: Hoàn thành khi hàng đã được dỡ xuống và đặt dưới sự định đoạt của người mua tại địa điểm chỉ định (có thể là kho, bến cảng, ga…).
Rủi ro: Người bán chịu mọi rủi ro cho đến khi hàng đã được dỡ xuống an toàn. Điều kiện này rất phù hợp cho hàng dự án hoặc hàng cần thiết bị chuyên dụng để dỡ mà người bán có khả năng cung cấp.
– Delivered Duty Paid – Giao đã trả thuế
DDP (Giao đã trả thuế) là điều kiện thể hiện nghĩa vụ tối đa của người bán trong 11 điều kiện Incoterm 2020.
Trách nhiệm: Người bán làm tất cả: vận chuyển, bảo hiểm (nếu muốn), và đặc biệt là làm thủ tục thông quan nhập khẩu và đóng thuế nhập khẩu (cùng các loại thuế phí khác như VAT) tại nước người mua.
Giao hàng: Hàng hóa được giao trên phương tiện vận tải tại nơi đến (chưa dỡ xuống), tương tự DAP nhưng đã xong thủ tục nhập khẩu.
Nếu người bán không có khả năng làm thủ tục nhập khẩu (ví dụ không có giấy phép nhập khẩu tại nước sở tại), tuyệt đối không nên dùng điều kiện này.
Bài viết hữu ích: DDP là gì? Chi tiết về DDP trong xuất nhập khẩu
Hiểu rõ nội dung chi tiết Incoterms 2020 là chìa khóa để doanh nghiệp tối ưu hóa chi phí logistics và quản trị rủi ro. Việc lựa chọn đúng điều kiện trong số 11 điều kiện Incoterm 2020 không chỉ giúp phân định rõ trách nhiệm mà còn thể hiện sự chuyên nghiệp trong giao thương quốc tế. Hãy luôn ghi nhớ phiên bản áp dụng trong hợp đồng (ví dụ: “CIF Hai Phong Port, Vietnam Incoterms 2020”) để đảm bảo tính pháp lý cao nhất cho lô hàng của bạn. Mọi yêu cầu cần hỗ trợ về dịch vụ của vận tải GoTHL. Quý khách vui lòng liên hệ hotline để được tư vấn và báo giá hoàn toàn miễn phí.
