Thị trường tỷ dân luôn được xem là mỏ vàng khổng lồ đối với các doanh nghiệp xuất khẩu nông sản của Việt Nam. Thế nhưng, thời kỳ xuất khẩu tiểu ngạch dễ dãi đã chính thức lùi vào dĩ vãng. Thay vào đó, Chính phủ nước bạn đang ngày càng thiết lập những rào cản kỹ thuật khắt khe, hướng tới nền thương mại chất lượng cao. Việc thấu hiểu tường tận tiêu chuẩn chất lượng rau quả Trung Quốc quy định không chỉ là tờ giấy thông hành để hàng hóa vượt biên giới, mà còn là bảo chứng định vị thương hiệu nông sản Việt trên bản đồ quốc tế. Do vậy, để xuất khẩu rau quả vào thị trường Trung Quốc, doanh nghiệp phải tuân thủ các tiêu chuẩn chất lượng được chính phủ Trung Quốc quy định.
Tổng quan về thị trường xuất khẩu rau quả sang Trung Quốc
Nhiều năm qua, Trung Quốc luôn giữ vững vị thế là đối tác thương mại số một và là thị trường tiêu thụ nông lâm thủy sản khổng lồ của Việt Nam. Điển hình như trong 6 tháng đầu năm 2022, xuất khẩu nông lâm thủy sản Việt Nam đạt 27,88 tỷ USD, trong đó Trung Quốc là thị trường lớn thứ 2 với giá trị đạt 4,97 tỷ USD, chiếm 17,8% tổng kim ngạch xuất khẩu. Gần đây nhất, chỉ trong 9 tháng, xuất khẩu nông sản của nước ta đã đạt 28,5 tỷ USD, và thị trường tỷ dân này vẫn dẫn đầu khi chiếm hơn 23% tổng kim ngạch.
Sau một thời gian dài áp dụng chính sách zero Covid, việc Trung Quốc mở cửa biên giới trở lại đã tạo cú hích lớn, giúp xuất khẩu trái cây Việt Nam tăng vọt 25% ngay trong tháng 1/2023. Sự tăng trưởng này cũng được thúc đẩy mạnh mẽ bởi hàng loạt nghị định thư được ký kết giữa hai quốc gia.
Tính đến nay, Việt Nam tự hào có 11 loại trái cây được cấp phép xuất khẩu chính ngạch sang thị trường Trung Quốc, bao gồm: xoài, thanh long, chuối, nhãn, vải, dưa hấu, chôm chôm, mít, măng cụt, chanh dây và sầu riêng. Gần đây, khoai lang cũng đã gia nhập danh sách được xuất khẩu chính ngạch. Sự đa dạng này mang lại cơ hội lợi nhuận khổng lồ nhưng đồng thời cũng đặt ra sức ép lớn về việc phải tuân thủ nghiêm ngặt tiêu chuẩn chất lượng rau quả Trung Quốc nhằm duy trì thị phần bền vững.
Những yêu cầu tiêu chuẩn nhập khẩu từ Trung Quốc
Với chủ trương xây dựng nền thương mại chất lượng cao, tiêu chuẩn chất lượng rau quả Trung Quốc đang được thắt chặt hơn bao giờ hết. Cơ quan chức năng nước này không ngừng hoàn thiện hệ thống cơ chế, chính sách quản lý từ kiểm nghiệm, kiểm dịch, an toàn vệ sinh thực phẩm cho đến truy xuất nguồn gốc và đăng ký vùng trồng. Mới đây nhất, Tổng cục Hải quan Trung Quốc (GACC) đã ban hành Lệnh 280 (thay thế Lệnh 248) dự kiến có hiệu lực từ tháng 6-2026. Dù Lệnh 280 chủ yếu siết chặt quy trình với nông sản và thực phẩm chế biến, trái cây tươi vẫn bị quản lý gắt gao theo các nghị định thư song phương.
Các trường hợp xử lý vi phạm tiêu chuẩn chất lượng
Thương trường là chiến trường, và cái giá phải trả cho việc vi phạm tiêu chuẩn chất lượng rau quả Trung Quốc là vô cùng đắt đỏ. Các cơ quan chức năng tại cửa khẩu Trung Quốc kiểm soát chất lượng bằng các biện pháp cực kỳ mạnh tay:
Phát hiện đối tượng kiểm dịch: Trong quá trình kiểm tra ngẫu nhiên, nếu lô hàng bị phát hiện mang theo các đối tượng kiểm dịch thực vật mà Trung Quốc quan tâm (như côn trùng, nấm bệnh), lô hàng đó sẽ lập tức bị từ chối nhập khẩu, buộc phải đem đi tiêu hủy hoặc áp dụng các biện pháp xử lý kiểm dịch nghiêm ngặt. Không dừng lại ở đó, GACC sẽ gửi thông báo khẩn cấp cho Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Việt Nam. Hậu quả tàn khốc nhất là Trung Quốc có thể ra quyết định đình chỉ nhập khẩu từ vùng trồng hoặc cơ sở đóng gói vi phạm, thậm chí đóng cửa nhập khẩu toàn bộ mặt hàng đó từ Việt Nam.
Vượt mức dư lượng hóa chất: Nếu kết quả phân tích cho thấy dư lượng thuốc bảo vệ thực vật hoặc các chất độc hại khác trong trái cây vượt quá giới hạn an toàn và tiêu chuẩn y tế của Trung Quốc, lô hàng cũng sẽ phải nhận “án tử” là từ chối thông quan hoặc tiêu hủy tại chỗ. Doanh nghiệp không chỉ mất trắng tiền hàng mà còn phải gánh 100% các chi phí phát sinh như phí bốc xếp, phí lưu xe, phí cắm điện chạy container lạnh. GACC cũng sẽ thông báo lỗi vi phạm và áp dụng hình phạt cấm xuất khẩu đối với mã số vùng trồng/doanh nghiệp tương tự như lỗi kiểm dịch.
Việc phớt lờ tiêu chuẩn chất lượng rau quả Trung Quốc không chỉ làm sập chuỗi cung ứng của một doanh nghiệp mà còn làm xấu đi hình ảnh nông sản quốc gia.
Các yêu cầu về tiêu chuẩn nhập khẩu từ Trung Quốc
Để đưa một lô hàng cập cảng thành công và bước lên quầy kệ siêu thị, doanh nghiệp xuất khẩu phải vượt qua một ma trận các tiêu chuẩn chất lượng rau quả Trung Quốc bao gồm:
Yêu cầu bắt buộc về mã số vùng trồng (PU) và cơ sở đóng gói (PH)
Đây là chiếc chìa khóa vàng của xuất khẩu chính ngạch. Bất kỳ lô trái cây tươi nào muốn vào Trung Quốc đều phải được thu hoạch từ những vùng trồng và đóng gói tại các cơ sở đã được Cục Bảo vệ thực vật (Việt Nam) cấp mã số, đồng thời phải được Tổng cục Hải quan Trung Quốc (GACC) phê duyệt, công nhận. Nếu không có mã số này, lô hàng chắc chắn bị từ chối nhập khẩu. Bên cạnh đó, trên bao bì thùng hàng xuất khẩu bắt buộc phải in đầy đủ, rõ ràng bằng tiếng Anh hoặc tiếng Trung các thông tin truy xuất bao gồm: Tên trái cây, nơi sản xuất, tên nhà vườn, mã số đăng ký vùng trồng/đóng gói…. Thiếu hoặc sai thông tin nhãn mác này, hàng hóa sẽ lập tức bị chặn đứng tại cửa khẩu.
Tiêu chuẩn về kiểm dịch thực vật sản phẩm nông sản khi thông quan phải đi kèm
Giấy chứng nhận kiểm dịch thực vật (Phytosanitary Certificate) hợp lệ. Lô hàng phải đảm bảo hoàn toàn sạch bệnh, không chứa bất kỳ sinh vật gây hại nào. Đặc biệt, Trung Quốc đã ban hành một danh mục kiểm dịch vô cùng khắt khe gồm 500 loài sinh vật gây hại thực vật (như ruồi đục quả, rệp…) thường đi kèm với trái cây tươi của Việt Nam.
Tiêu chuẩn về dư lượng thuốc bảo vệ thực vật (MRLs)
Trung Quốc đang nâng chuẩn an toàn thực phẩm tiệm cận với thị trường Châu Âu (EU). Nếu doanh nghiệp sử dụng các loại thuốc bảo vệ thực vật nằm ngoài danh mục được Trung Quốc cho phép, sản phẩm sẽ bị đánh trượt ngay lập tức. Đặc biệt chú ý, theo Tiêu chuẩn GB 2763-2019, Trung Quốc hiện đang áp dụng hơn 10.000 mức giới hạn dư lượng tối đa (MRLs) đối với 564 loại thuốc bảo vệ thực vật (tăng 42% về số lượng giới hạn so với trước đây). Nông sản phải được đưa đi test và đáp ứng tuyệt đối các chỉ số này.
Yêu cầu về truy xuất nguồn gốc và tem nhãn
Theo quy định pháp luật (khoản 28 Điều 2 Luật An toàn thực phẩm), truy xuất nguồn gốc là yếu tố bắt buộc để theo dõi quá trình hình thành và lưu thông sản phẩm. Mọi hàng hóa lưu thông trên thị trường nước bạn phải dán nhãn mác bằng tiếng Trung. Đối với một số sản phẩm nhập khẩu đặc thù, nhà nhập khẩu phải trả phí dán tem và chỉ được đính tem chứng nhận an toàn lên sản phẩm khi có sự chấp thuận của Tổng cục Hải quan Trung Quốc.
Cơ chế quản lý doanh nghiệp mới (Lệnh 280) Theo định hướng sắp tới (Lệnh 280 dự kiến hiệu lực 6/2026), Trung Quốc sẽ siết chặt quy trình đăng ký doanh nghiệp xuất khẩu đối với nhóm nông sản, thực phẩm chế biến. Thay vì tự đăng ký, doanh nghiệp phải đăng ký thông qua cơ quan thẩm quyền, và mã đăng ký sẽ bị hủy ngay lập tức nếu doanh nghiệp có sự thay đổi về địa chỉ, giấy phép kinh doanh hay người đại diện mà không đăng ký lại từ đầu. Dù trái cây tươi theo Nghị định thư riêng, nhưng xu thế quản lý chung đều hướng đến sự minh bạch pháp lý tuyệt đối.
Chinh phục thị trường 1,4 tỷ dân là một hành trình đầy lợi nhuận nhưng cũng đầy cạm bẫy đối với những doanh nghiệp thiếu sự chuẩn bị. Việc am hiểu và tuân thủ tuyệt đối tiêu chuẩn chất lượng rau quả Trung Quốc quy định chính là chiến lược khôn ngoan nhất để tối ưu hóa chi phí logistics, bảo vệ chuỗi cung ứng khỏi những gián đoạn không đáng có. Ta cần hiểu rõ về quy định về kiểm dịch, an toàn thực phẩm đối với các sản phẩm do quá trình sản xuất đảm bảo an toàn, đáp ứng yêu cầu của nhà nhập khẩu và các quy định có liên quan.
