Trong môi trường kinh doanh toàn cầu hóa, xuất nhập khẩu đang là “mỏ vàng” mang lại lợi nhuận khổng lồ cho các doanh nghiệp Việt Nam. Tuy nhiên, “thương trường như chiến trường”, việc đưa một lô hàng thông quan thuận lợi không chỉ đơn thuần là mua và bán. Một trong những rào cản pháp lý lớn nhất, quyết định trực tiếp đến thời gian và chi phí của doanh nghiệp chính là kiểm tra chuyên ngành. Cùng vận tải Thái Hà cập nhật danh mục hàng hóa, quy trình và thủ tục kiểm tra chuyên ngành trong bài viết dưới đây nhé.
Kiểm tra chuyên ngành là gì
Để bước chân vào sân chơi xuất nhập khẩu chuyên nghiệp, khái niệm đầu tiên và cốt lõi nhất bạn cần “nằm lòng” chính là kiểm tra chuyên ngành.
Căn cứ theo Khoản 10, Điều 3 của nghị định 85/2019/NĐ-CP, kiểm tra chuyên ngành được định nghĩa là việc cơ quan kiểm tra chuyên ngành căn cứ vào các quy định của pháp luật về tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật để tiến hành xem xét, đánh giá và xác định xem hàng hóa đó có đạt yêu cầu để xuất khẩu, nhập khẩu hay quá cảnh theo quy định của pháp luật có liên quan hay không.
Hiểu một cách đơn giản dưới góc độ thực chiến logistics, kiểm tra chuyên ngành là hành động cơ quan chức năng nhà nước tiến hành lấy mẫu hàng hóa thực tế của doanh nghiệp để kiểm tra, test thử nghiệm nghiệm xem sản phẩm đó có đáp ứng đúng các tiêu chuẩn về an toàn, kỹ thuật, chất lượng hay y tế của quốc gia hay không.
Thủ tục này bắt buộc phải được thực hiện trước khi lô hàng được cơ quan hải quan chấp nhận thông quan. Nếu kết quả kiểm tra là “Đạt”, lô hàng sẽ được cấp chứng thư/giấy xác nhận và được phép lưu thông hợp pháp. Ngược lại, nếu “Không đạt”, hàng hóa sẽ bị từ chối thông quan, đồng nghĩa với việc doanh nghiệp không thể bán hay sử dụng lô hàng đó.
Quy trình thực hiện thủ tục kiểm tra chuyên ngành
Để việc kiểm tra chuyên ngành diễn ra trơn tru, doanh nghiệp cần nắm vững quy trình chuẩn gồm các bước sau:
Bước 1: Chuẩn bị hồ sơ: Doanh nghiệp cần chuẩn bị một bộ hồ sơ đầy đủ bao gồm: Giấy đăng ký kiểm tra chất lượng (bản chính); Hóa đơn thương mại (Commercial Invoice); Vận đơn (Bill of Lading/Airway Bill); Tờ khai hải quan; Phiếu đóng gói hàng hóa (Packing List); Giấy chứng nhận xuất xứ (C/O); Catalog/Tài liệu kỹ thuật của sản phẩm và các giấy tờ pháp lý của doanh nghiệp.
Bước 2: Nộp hồ sơ và đăng ký: Nộp hồ sơ trực tuyến qua Cổng thông tin một cửa quốc gia (VNSW) hoặc nộp trực tiếp cho cơ quan quản lý chuyên ngành tương ứng với mặt hàng.
Bước 3: Lấy mẫu và kiểm tra: Cơ quan chức năng sẽ tiến hành lấy mẫu trực tiếp tại cảng, tại kho hoặc yêu cầu doanh nghiệp mang mẫu đến trung tâm thử nghiệm được chỉ định để đánh giá.
Bước 4: Nhận kết quả và thông quan: Sau khi có kết quả thử nghiệm đạt chuẩn (Chứng thư hợp quy, Giấy chứng nhận chất lượng), doanh nghiệp nộp lại kết quả này cho cơ quan hải quan để tiến hành thanh lý tờ khai, nộp thuế và chính thức kéo hàng về kho.
Danh mục hàng hóa kiểm tra chuyên ngành
Đây là phần khiến nhiều doanh nghiệp đau đầu nhất bởi không có một văn bản duy nhất nào liệt kê toàn bộ tất cả các mặt hàng. Tùy thuộc vào bản chất, công dụng và độ rủi ro, danh mục hàng hóa kiểm tra chuyên ngành sẽ bị phân tán sự quản lý dưới nhiều Bộ, Ngành khác nhau. Để lập kế hoạch logistics hoàn hảo, chủ hàng cần đối chiếu sản phẩm của mình với các nhóm danh mục tiêu biểu (cập nhật mới nhất) dưới đây:
Hàng hóa thuộc sự quản lý của Bộ Y tế
Thường tập trung vào nhóm hàng tác động trực tiếp đến sức khỏe con người. Yêu cầu kiểm tra chuyên ngành về an toàn thực phẩm, thiết bị y tế.
Danh mục thực phẩm, phụ gia thực phẩm, dụng cụ, vật liệu bao gói chứa đựng thực phẩm (Theo Thông tư 28/2021/TT-BYT).
Danh mục trang thiết bị y tế phải kiểm tra nhà nước về chất lượng (Thông tư 30/2015/TT-BYT).
Hàng hóa thuộc sự quản lý của Bộ Nông nghiệp & Phát triển Nông thôn
Yêu cầu bắt buộc phải thực hiện thủ tục Kiểm dịch động vật, kiểm dịch thực vật hoặc kiểm tra chất lượng thức ăn chăn nuôi.
Danh mục vật thể thuộc diện kiểm dịch thực vật trước khi nhập khẩu (Thông tư 30/2014/TT-BNNPTNT).
Động vật, sản phẩm động vật trên cạn thuộc diện phải kiểm dịch (Thông tư 14/2018/TT-BNNPTNT và Quyết định 4758/QĐ-BNN-TY).
Hàng hóa thuộc sự quản lý của Bộ Khoa học và Công nghệ (KHCN)
Đây là bộ phận quản lý nhóm hàng hóa có khả năng gây mất an toàn (hàng hóa nhóm 2) cực kỳ rộng lớn.
Các sản phẩm như thiết bị điện gia dụng (nồi chiên không dầu, lò vi sóng, tủ lạnh, máy giặt, dây cáp điện…), đồ chơi trẻ em, mũ bảo hiểm… bắt buộc phải kiểm tra chất lượng và làm Chứng nhận hợp quy CR (Theo Quyết định 3810/QĐ-BKHCN và 2711/QĐ-BKHCN).
Phương tiện đo lường nhóm 2 phải phê duyệt mẫu (Quyết định 2284/QĐ-BKHCN 2018).
Hàng hóa thuộc sự quản lý của Bộ Công Thương
Nhóm này yêu cầu kiểm tra chuyên ngành rất khắt khe về hiệu suất năng lượng, hóa chất và an toàn công nghiệp.
Danh mục hàng hóa nhập khẩu phải kiểm tra hiệu suất năng lượng và dán nhãn năng lượng như tivi, máy điều hòa, bóng đèn LED… (Theo Quyết định 1182/QĐ-BCT và Quyết định 1725/QĐ-BCT).
Quy chuẩn kỹ thuật đối với sản phẩm dệt may, tiền chất thuốc nổ, vật liệu nổ công nghiệp.
Hàng hóa thuộc sự quản lý của Bộ Giao thông Vận tải
Yêu cầu làm thủ tục Đăng kiểm, kiểm tra chất lượng an toàn kỹ thuật và bảo vệ môi trường.
Các loại phương tiện giao thông (ô tô, xe máy), xe máy chuyên dùng (xe nâng, máy xúc, máy đào), phụ tùng xe cơ giới (Theo Thông tư 12/2022/TT-BGTVT và Thông tư 41/2018/TT-BGTVT).
Hàng hóa thuộc quản lý của Bộ Thông tin & Truyền thông
Thiết bị thu phát sóng vô tuyến, điện thoại di động, laptop, máy tính bảng… cần kiểm tra hợp quy (Theo Thông tư 01/2021/TT-BTTTT và Quyết định 2261/QĐ-BTTTT).
Mẹo Marketing: Trước khi đàm phán hợp đồng ngoại thương, doanh nghiệp hãy tra cứu chính xác mã HS Code của sản phẩm để đối chiếu với các Thông tư trên. Việc chuẩn bị trước giấy phép sẽ là “vũ khí” giúp bạn rút ngắn thời gian thông quan từ vài tuần xuống chỉ còn vài ngày!
Vai trò của kiểm tra chuyên ngành
Nhiều doanh nghiệp thường có cái nhìn e ngại và cho rằng kiểm tra chuyên ngành chỉ là một thủ tục hành chính “rườm rà”, làm tăng chi phí và chậm tiến độ logistics. Tuy nhiên, dưới góc độ vĩ mô và chiến lược phát triển bền vững, đây là một “tấm khiên” bảo vệ vô hình mang lại lợi ích khổng lồ:
Bảo vệ tuyệt đối người tiêu dùng và cộng đồng: Đây là vai trò tối thượng. Việc kiểm tra khắt khe giúp tạo ra một rào cản vững chắc, ngăn chặn triệt để các loại hàng hóa kém chất lượng, hàng giả, thực phẩm bẩn, chứa hóa chất độc hại hay các thiết bị rò rỉ điện thâm nhập vào thị trường, đe dọa trực tiếp đến sức khỏe, tính mạng con người.
Bảo vệ hệ sinh thái và môi trường: Rất nhiều máy móc, thiết bị cũ, hóa chất công nghiệp hay phế liệu nếu không được kiểm tra có nguy cơ trở thành rác thải độc hại. Việc quản lý chuyên ngành giúp sàng lọc, đảm bảo hàng hóa không gây ô nhiễm môi trường, duy trì sự phát triển xanh.
Tăng cường an ninh quốc gia: Các sản phẩm nhạy cảm mang tính lưỡng dụng, vật liệu nổ, hóa chất nguy hiểm hay thiết bị viễn thông không đạt chuẩn bức xạ sẽ được kiểm soát chặt chẽ, ngăn ngừa mọi nguy cơ xâm hại đến an ninh và trật tự xã hội.
Thiết lập môi trường cạnh tranh công bằng (Chống gian lận thương mại): Kiểm tra chuyên ngành giúp các cơ quan chức năng phát hiện nhanh chóng các hành vi gian lận về số lượng, chất lượng và chủng loại hàng hóa. Điều này bảo vệ những doanh nghiệp làm ăn chân chính không bị chèn ép bởi các loại hàng nhái, hàng lậu giá rẻ mạt trên thị trường.
Bảo chứng uy tín cho hàng hóa Việt Nam: Không chỉ áp dụng với hàng nhập khẩu, đối với hàng xuất khẩu, việc vượt qua các tiêu chuẩn kiểm tra giúp sản phẩm của Việt Nam nâng cao vị thế, đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế khắt khe, từ đó dễ dàng thâm nhập vào các thị trường khó tính như Mỹ, EU, Nhật Bản và tăng năng lực cạnh tranh toàn cầu.
Các trường hợp không cần kiểm tra chuyên ngành
Để tạo điều kiện thuận lợi, thông thoáng cho môi trường đầu tư kinh doanh và giảm bớt gánh nặng thủ tục cho một số luồng hàng mang tính chất đặc thù, Chính phủ đã quy định rất rõ các trường hợp được MIỄN thực hiện kiểm tra chuyên ngành. Đây là thông tin “cứu cánh” cực kỳ quan trọng mà các nhà nhập khẩu cần ghi nhớ để tối ưu hóa quy trình. Căn cứ theo Khoản 2 và Khoản 3, Điều 22 của Nghị định 85/2019/NĐ-CP, việc miễn kiểm tra nhà nước về an toàn thực phẩm và chất lượng được áp dụng cho các trường hợp điển hình sau đây:
Miễn kiểm tra an toàn thực phẩm
Hàng hóa nhập khẩu được gửi qua các dịch vụ bưu chính, chuyển phát nhanh quốc tế có trị giá hải quan nằm trong định mức được miễn thuế theo quy định của pháp luật về thuế.
Hàng hóa nhập khẩu nằm trong danh mục và định lượng được miễn thuế theo quy định, nhằm phục vụ riêng cho công tác và sinh hoạt của các tổ chức nước ngoài được hưởng quyền ưu đãi, miễn trừ ngoại giao.
Hành lý cá nhân của người nhập cảnh mang theo giới hạn trong định mức miễn thuế.
Hàng hóa thực hiện theo hình thức xuất khẩu, nhập khẩu tại chỗ.
Miễn kiểm tra nhà nước về chất lượng
Tương tự như trên, hàng hóa nhập khẩu gửi qua dịch vụ bưu chính, chuyển phát nhanh có trị giá hải quan nhỏ, thuộc diện được miễn thuế.
Các loại hàng hóa được tạm nhập khẩu với mục đích chỉ để bán tại các hệ thống cửa hàng miễn thuế (Duty-free shops).
Hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu tại chỗ.
Trong chuỗi cung ứng logistics hiện đại, sự nhạy bén về mặt pháp lý chính là lợi thế cạnh tranh sắc bén nhất. Việc thấu hiểu tường tận kiểm tra chuyên ngành là gì, nắm trong tay danh mục quản lý của các Bộ ban ngành cũng như những đặc quyền miễn giảm sẽ giúp doanh nghiệp của bạn tiết kiệm được hàng trăm triệu đồng chi phí lưu kho bãi, loại bỏ rủi ro pháp lý và đưa sản phẩm tiếp cận thị trường với tốc độ nhanh nhất. Hy vọng qua bài viết trên vận tải Thái Hà đã cung cấp cho bạn những thông tin chi tiết về kiểm tra chuyên ngành là gì, quy trình thực hiện và các danh mục cần kiểm tra chuyên ngành.
Bài viết hữu ích: Phân luồng hải quan là gì? Quy trình phần luồng hải quan chi tiết
Nếu doanh nghiệp của bạn đang gặp khó khăn khi xử lý giấy tờ, kiểm tra chuyên ngành hoặc thông quan hải quan, hãy liên hệ ngay vận tải Thái Hà để được hỗ trợ giải quyết một cách nhanh chóng và tối ưu nhất.
