Trong bối cảnh thương mại điện tử bùng nổ, logistics xuyên biên giới và các chuỗi cung ứng toàn cầu phát triển mạnh mẽ, rủi ro đối mặt với hàng kém chất lượng đang trở thành một bài toán đau đầu đối với cả doanh nghiệp lẫn người tiêu dùng. Hàng giả không chỉ làm tổn hại nghiêm trọng đến uy tín thương hiệu mà còn đẩy các doanh nghiệp xuất nhập khẩu vào nguy cơ bị cơ quan chức năng xử phạt, tịch thu hàng hóa hoặc thậm chí bị điều tra hình sự. Cùng vận tải Thái Hà tìm hiểu chi tiết trong bài viết dưới đây nhé.
Hàng giả là gì?
Để bảo vệ thương hiệu và vận hành doanh nghiệp an toàn, bước đầu tiên và quan trọng nhất là bạn phải định nghĩa chính xác hàng giả. Nhiều người tiêu dùng thường hiểu đơn giản hàng giả là việc bắt chước thương hiệu, tuy nhiên, dưới góc độ pháp lý, định nghĩa này rộng và phức tạp hơn rất nhiều.
Căn cứ theo khoản 7 Điều 3 Nghị định 98/2020/NĐ-CP (quy định xử phạt vi phạm hành chính trong hoạt động thương mại, sản xuất, buôn bán hàng giả, hàng cấm), hàng giả được giải thích rõ qua các nhóm hàng hóa có dấu hiệu gian dối nhằm làm người tiêu dùng hoặc cơ quan quản lý hiểu sai về bản chất, cụ thể bao gồm:
Hàng giả về giá trị sử dụng, công dụng: Là những hàng hóa không có giá trị sử dụng, công dụng, hoặc có giá trị sử dụng, công dụng không đúng với nguồn gốc bản chất tự nhiên, tên gọi đã được đăng ký, công bố. Ví dụ, một sản phẩm được quảng cáo là thực phẩm chức năng bổ sung canxi nhưng thực tế bên trong hoàn toàn không chứa thành phần canxi đáng kể.
Hàng giả về chất lượng: Bất kỳ hàng hóa nào có ít nhất một chỉ tiêu chất lượng, đặc tính kỹ thuật cơ bản hoặc định lượng chất chính tạo nên giá trị sử dụng chỉ đạt mức từ 70% trở xuống so với mức tiêu chuẩn chất lượng, quy chuẩn kỹ thuật đã đăng ký, công bố hoặc ghi trên nhãn, bao bì đều bị liệt vào danh sách hàng giả.
Hàng giả mạo về tem, nhãn, bao bì và nguồn gốc xuất xứ: Đây là hành vi làm giả nhãn hàng hóa, bao bì ghi chỉ dẫn giả mạo tên, địa chỉ của tổ chức, cá nhân sản xuất, phân phối; giả mạo mã số vạch, mã đăng ký lưu hành; hoặc giả mạo hoàn toàn về nguồn gốc, xuất xứ, nơi sản xuất, lắp ráp hàng hóa. Trong xuất nhập khẩu hải quan, đây là nhóm rủi ro cực kỳ phổ biến.
Thuốc giả, dược liệu giả: Theo Luật Dược 2016, thuốc không có dược chất, hoặc có dược chất nhưng không đúng hàm lượng, nồng độ đã đăng ký, cố ý mạo danh nhà sản xuất, nước xuất xứ đều bị coi là hàng giả có tính chất nguy hiểm cao đối với xã hội.
Hàng hóa giả mạo sở hữu trí tuệ: Gắn nhãn hiệu, dấu hiệu trùng hoặc tương tự đến mức khó phân biệt với nhãn hiệu, chỉ dẫn địa lý đang được bảo hộ mà không có sự cho phép của chủ sở hữu.
Như vậy, khi ai đó thắc mắc hàng giả, doanh nghiệp cần hiểu rằng không chỉ là sao chép logo, mà ngay cả việc khai khống chất lượng, giả mạo tem nhãn hay ghi sai xuất xứ cũng đủ cấu thành tội sản xuất, buôn bán hàng giả với mức phạt hành chính từ vài triệu đến hàng trăm triệu đồng, thậm chí bị truy cứu trách nhiệm hình sự.
Phân biệt hàng giả và hàng nhái
Rất nhiều người bán hàng và người mua thường xuyên nhầm lẫn hoặc sử dụng thay thế hai thuật ngữ này cho nhau, nhưng thực tế chúng có ranh giới rõ rệt. Hiểu sâu hàng giả sẽ giúp bạn nhận ra sự khác biệt căn bản với hàng nhái.
Thứ nhất, về mặt cơ sở pháp lý
Hàng giả là một định nghĩa pháp lý vô cùng nghiêm ngặt, được quy định cụ thể tại Nghị định 98/2020/NĐ-CP và Luật Sở hữu trí tuệ.
Trong khi đó, hàng nhái thực chất không phải là một thuật ngữ pháp lý độc lập, mà chỉ là cách gọi phổ biến trong thực tế của người dân để chỉ các sản phẩm sao chép bản quyền, bắt chước kiểu dáng của hàng chính hãng.
Thứ hai, về bản chất và hành vi xâm phạm:
Hàng giả (Counterfeit): Được thiết kế có chủ đích để trông y hệt sản phẩm chính hãng, sử dụng trái phép tài sản sở hữu trí tuệ (nhãn hiệu, logo) của chủ sở hữu nhằm lừa gạt người tiêu dùng tin rằng họ đang mua hàng thật. Hàng giả làm giả mạo triệt để từ tên gọi đến bao bì. Ví dụ: Một chiếc đồng hồ Rolex giả sẽ dập nổi y chang tên thương hiệu Rolex và logo vương miện trên mặt số.
Hàng nhái (Knock-off): Có hình thức, kiểu dáng bên ngoài rất giống với một sản phẩm có thương hiệu chính hãng, nhưng chúng không sử dụng nhãn hiệu thương mại hoặc logo giống hệt. Người sản xuất hàng nhái thường lách luật bằng cách cố tình viết sai chính tả tên thương hiệu hoặc dùng logo tương tự nhưng có thay đổi nét. Nhờ vậy, người tiêu dùng khi nhìn kỹ vẫn có thể nhận ra đây không phải hàng chính hãng. Ví dụ: Thay vì COCO CHANEL, hàng nhái sẽ in thành GOGO CHENALE, hoặc giày nhái kiểu dáng Nike nhưng logo dấu phẩy bị làm khác đi một chút.
Dù vậy, cần lưu ý rằng một sản phẩm nhái vẫn có thể bị coi là hàng giả nếu nó rơi vào các khung quy định về chất lượng dưới 70% hoặc giả mạo nguồn gốc xuất xứ.
Quy định về hàng giả trong lĩnh vực hải quan 2026
Trong chiến lược bảo vệ thương hiệu và tuân thủ pháp luật, sau khi đã nắm bắt trọn vẹn khái niệm hàng giả là gì, các doanh nghiệp xuất nhập khẩu phải đặc biệt chú ý đến hệ thống quy định hải quan đang ngày càng bị siết chặt trong năm 2026. Việc kiểm soát này được điều chỉnh bởi Luật Hải quan 2014, Luật Sở hữu trí tuệ sửa đổi 2022, Nghị định 128/2020/NĐ-CP, Nghị định 98/2020/NĐ-CP và các văn bản hướng dẫn.
Quyền chủ động tạm dừng thông quan của Hải quan: Sự thay đổi mang tính bước ngoặt từ Luật Sở hữu trí tuệ sửa đổi 2022 là cơ quan hải quan hiện nay có quyền chủ động tạm dừng làm thủ tục hải quan đối với các lô hàng xuất nhập khẩu nếu trong quá trình kiểm tra phát hiện căn cứ rõ ràng để nghi ngờ đó là hàng hóa giả mạo sở hữu trí tuệ. Điều này có nghĩa là thay vì phải thụ động chờ đợi chủ sở hữu nhãn hiệu nộp đơn khiếu nại, hải quan có thể can thiệp ngay lập tức khi phát hiện dấu hiệu bất thường về bao bì, nhãn mác hoặc chứng từ.
Xử phạt nghiêm khắc đối với hàng giả mạo xuất xứ Việt Nam: Nghị định 128/2020/NĐ-CP quy định rất rõ về mức xử phạt đối với các hành vi nhập khẩu, xuất khẩu, chuyển khẩu hàng hóa giả mạo xuất xứ Made in Vietnam. Mức phạt tiền đối với tổ chức vi phạm có thể lên tới 100 triệu đồng tùy thuộc vào trị giá tang vật. Ngoài ra, lô hàng có thể bị tịch thu, buộc tiêu hủy (nếu gây hại cho sức khỏe, môi trường) hoặc doanh nghiệp bị buộc nộp lại khoản thu lợi bất hợp pháp. Một sai lệch nhỏ trên C/O (Giấy chứng nhận xuất xứ), Invoice hay Packing list so với nhãn hàng hóa thực tế cũng đủ để doanh nghiệp bị phân luồng kiểm tra gắt gao.
Bắt buộc truy xuất nguồn gốc theo quy định mới 2026: Một điểm nóng pháp lý trong năm 2026 là sự có hiệu lực của Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Chất lượng sản phẩm, hàng hóa (Luật số 78/2025/QH15, có hiệu lực từ 01/01/2026). Theo đó, các yêu cầu về truy xuất nguồn gốc và minh bạch hóa chuỗi cung ứng sẽ trở thành bắt buộc đối với các nhóm sản phẩm, hàng hóa có nguy cơ rủi ro cao. Đây là đòn bẩy pháp lý cực kỳ mạnh mẽ để cơ quan quản lý thị trường và hải quan chống lại vấn nạn hàng giả, khi mà mọi quy trình từ sản xuất, thành phần đến khâu lưu thông đều phải được kê khai minh bạch.
Doanh nghiệp xuất nhập khẩu cần làm gì để tránh rủi ro hàng giả
Từ việc hiểu rõ hàng giả là gì cho đến phân tích các chế tài xử phạt hải quan năm 2026, có thể thấy rủi ro cho các doanh nghiệp, đơn vị logistics là hiện hữu và rất lớn. Để tự bảo vệ uy tín thương hiệu và tránh tình trạng hàng hóa bị ách tắc tại cảng, doanh nghiệp cần khẩn trương thực hiện 4 giải pháp cốt lõi sau:
Thứ nhất, kiểm định khắt khe nhà cung cấp: Đừng bao giờ dễ dãi chốt đơn qua email chỉ vì giá thành rẻ. Doanh nghiệp cần chủ động xác minh năng lực pháp lý, giấy phép lưu hành, chứng nhận chất lượng và đặc biệt là quyền sử dụng nhãn hiệu hợp pháp của đối tác xuất khẩu.
Thứ hai, đối chiếu chéo chứng từ và nhãn mác: Trước khi mở tờ khai hải quan, bộ phận chứng từ phải kiểm tra độ khớp nối tuyệt đối giữa nhãn gốc, nhãn phụ, mã số mã vạch, thông tin nhà sản xuất và nước xuất xứ. Tuyệt đối tránh tình trạng bao bì ghi Made in Vietnam hoặc xuất xứ khác mà không có chứng từ C/O hợp lệ chứng minh.
Thứ ba, thiết lập bộ phận kiểm soát rủi ro nội bộ: Đối với các mặt hàng nhạy cảm như mỹ phẩm, thực phẩm, thiết bị y tế hay hàng thời trang có thương hiệu, công ty cần xây dựng một checklist (danh sách kiểm tra tuân thủ) nghiêm ngặt. Sự phối hợp nhịp nhàng giữa phòng mua hàng, pháp chế và logistics trước khi tàu cập cảng là chiếc khiên bảo vệ doanh nghiệp tốt nhất
Thứ tư, đăng ký bảo hộ sở hữu trí tuệ với Hải quan: Nếu bạn là chủ sở hữu nhãn hiệu chân chính, hãy nộp đơn đề nghị cơ quan hải quan áp dụng biện pháp kiểm tra, giám sát cho thương hiệu của mình. Việc cung cấp dữ liệu nhận diện hàng thật – hàng giả cho hải quan sẽ giúp cơ quan chức năng có cơ sở ngăn chặn hàng nhái, hàng giả mạo xâm nhập vào thị trường ngay tại cửa khẩu.
Bài viết nhiều người đọc: Quy định về nhãn hàng hóa nhập khẩu
Việc nắm vững kiến thức hàng giả là gì, phân biệt rõ ràng sự khác nhau với hàng nhái cũng như thấu hiểu bộ luật hải quan năm 2026 không chỉ là nhiệm vụ của các chuyên gia pháp chế mà là trách nhiệm sống còn của mọi chủ doanh nghiệp. Một chiến lược kinh doanh thông minh luôn phải song hành với đạo đức thương mại và sự tuân thủ pháp luật minh bạch. Đối với doanh nghiệp, sinh viên ngành kinh tế – luật, đơn vị logistics và xuất nhập khẩu, hiểu đúng về hàng giả là bước đầu để xây dựng môi trường thương mại minh bạch, hạn chế rủi ro xử phạt và bảo vệ uy tín thương hiệu.
