Trong những năm gần đây, nhu cầu tiêu dùng và sự đa dạng hóa trong ẩm thực tại Việt Nam đã thúc đẩy mạnh mẽ thị trường hải sản nhập khẩu. Các loại cá giàu dinh dưỡng như cá hồi, cá ngừ, cá tuyết hay cá tầm không chỉ mang lại nguồn protein quan trọng và axit béo omega-3 thiết yếu cho sức khỏe, mà còn mở ra cơ hội kinh doanh sinh lời vô cùng hấp dẫn cho các doanh nghiệp. Tuy nhiên, cá và các sản phẩm thủy sản là mặt hàng có tính đặc thù cao, đòi hỏi quá trình kiểm dịch và bảo quản vô cùng khắt khe. Để lô hàng được thông quan thuận lợi, tránh phát sinh chi phí lưu kho bãi đắt đỏ, doanh nghiệp bắt buộc phải nắm vững thủ tục nhập khẩu cá. Vận tải Thái Hà sẽ làm rõ chi tiết về chính sách nhập khẩu, tra mã hs cá, thuế nhập khẩu, bộ hồ sơ nhập khẩu và các bước thông quan nhập khẩu cá.
Chính sách nhập khẩu cá
Bước đầu tiên và quan trọng nhất trong chiến lược logistics của mọi doanh nghiệp là hiểu rõ hành lang pháp lý. Thủ tục nhập khẩu cá nói riêng và thủy sản nói chung hiện đang được điều chỉnh và quản lý nghiêm ngặt bởi hệ thống các văn bản pháp luật sau:
- Thông tư số 14/2015/TT-BTC và thông tư số 103/2015/TT-BTC của Bộ Tài chính.
- Thông tư số 25/2016/TT-BNNPTNT và thông tư 24/2017/TT-BNNPTNT của Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn.
- Thông tư 38/2015/TT-BTC, được sửa đổi bổ sung bởi thông tư 39/2018/TT-BTC.
- Nghị định số 69/2018/NĐ-CP của Chính phủ.
- Công văn 808/TCHQ-GSQL ngày 18/02/2021.
Căn cứ vào các văn bản quy phạm pháp luật trên, có thể thấy mặt hàng cá (bao gồm cá sống, cá tươi, cá đông lạnh) và phụ phẩm ăn được từ cá là những mặt hàng kinh doanh bình thường, hoàn toàn không thuộc danh mục hàng hóa bị cấm xuất nhập khẩu.
Mặc dù vậy, điểm mấu chốt mang tính quyết định khi thực hiện thủ tục nhập khẩu cá là doanh nghiệp phải kiểm tra đối chiếu xem đối tác (người bán/nhà xuất khẩu nước ngoài) có nằm trong danh mục các công ty được phép xuất khẩu thủy sản vào thị trường Việt Nam hay không. Nếu đối tác không có tên trong danh sách này, lô hàng của bạn chắc chắn sẽ không thể thông quan hợp pháp. Đặc biệt, đối với một số loài cá đặc thù như cá tầm, doanh nghiệp cần lưu ý thêm về giấy phép CITES nếu nhập khẩu các loài thuộc Phụ lục II của Công ước (như cá tầm Đại Tây Dương, cá tầm Ban tích).
Tra mã hs cá
Trong thương mại quốc tế, tra cứu mã HS (HS Code) là nghiệp vụ sống còn giúp doanh nghiệp xác định chính xác các loại thuế suất và chính sách quản lý chuyên ngành áp dụng cho mặt hàng của mình. Đối với thủ tục nhập khẩu cá, mặt hàng này cùng các sản phẩm cá tươi hoặc đông lạnh được phân loại chủ yếu vào Chương 3 trong biểu thuế xuất nhập khẩu. Dưới đây là mã HS của một số loại cá nhập khẩu phổ biến nhất thị trường để doanh nghiệp dễ dàng tham khảo:
Nhóm cá hồi
Cá hồi đỏ đông lạnh: Mã HS 03031100 (Thuế NK ưu đãi: 15%).
Cá hồi Đại Tây Dương đông lạnh: Mã HS 03031300 (Thuế NK ưu đãi: 10%).
Cá hồi Thái Bình Dương khác đông lạnh: Mã HS 03031200 (Thuế NK ưu đãi: 10%).
Nhóm cá ngừ
Cá ngừ vây vàng đông lạnh: Mã HS 03034200 (Thuế NK ưu đãi: 20%).
Cá ngừ vằn hoặc sọc dưa đông lạnh: Mã HS 03034300 (Thuế NK ưu đãi: 15%).
Cá ngừ vây xanh Đại Tây Dương đông lạnh: Mã HS 03034510 (Thuế NK ưu đãi: 14%).
Nhóm cá bơn và cá tuyết
Cá bơn lưỡi ngựa đông lạnh: Mã HS 03033100 (Thuế NK ưu đãi: 12%).
Cá tuyết đông lạnh: Mã HS 03036300.
Cá tuyết đen đông lạnh: Mã HS 03036500.
Việc áp mã HS đòi hỏi sự chính xác tuyệt đối. Nếu áp sai, doanh nghiệp không chỉ bị hải quan bắt bẻ, làm chậm tiến độ giao hàng mà còn có nguy cơ bị phạt hành chính nặng nề.
Thuế nhập khẩu cá
Tối ưu hóa bài toán chi phí luôn là ưu tiên hàng đầu của mọi nhà kinh doanh. Khi tiến hành thủ tục nhập khẩu cá, bạn sẽ cần quan tâm đến hai loại thuế chính: Thuế nhập khẩu và Thuế giá trị gia tăng (GTGT/VAT).
Một tin vô cùng vui và mang lại lợi thế tài chính cực lớn cho các nhà nhập khẩu: Theo quy định tại Luật thuế VAT số 01/VBHN-VPQH ngày 28/04/2016, thuế GTGT (VAT) áp dụng cho mặt hàng cá và các sản phẩm ăn được từ cá (tươi hoặc đông lạnh) ở khâu nhập khẩu là 0%.
Do đó, doanh nghiệp chủ yếu chỉ cần tính toán chi phí cho Thuế nhập khẩu, dựa trên công thức chuẩn sau:
Thuế nhập khẩu = Trị giá CIF x % Thuế suất nhập khẩu. (Trong đó, trị giá CIF là tổng giá trị xuất xưởng của hàng hóa cộng với toàn bộ chi phí vận tải quốc tế và bảo hiểm để đưa hàng về đến cảng/cửa khẩu đầu tiên của Việt Nam,).
Hơn thế nữa, doanh nghiệp hoàn toàn có thể đưa mức thuế nhập khẩu này về con số 0% hoặc mức rất thấp nếu hàng hóa được nhập khẩu từ các quốc gia có ký kết Hiệp định thương mại tự do (FTA) với Việt Nam và lô hàng được cung cấp Giấy chứng nhận xuất xứ (C/O) hợp lệ.
Bộ hồ sơ nhập khẩu cá
Sự chuẩn bị kỹ lưỡng về mặt giấy tờ sẽ giúp quá trình thông quan diễn ra thần tốc. Để hoàn thiện thủ tục nhập khẩu cá đúng luật, bộ hồ sơ chuẩn chỉnh mà doanh nghiệp cần trình lên cơ quan hải quan bao gồm:
- Tờ khai hải quan nhập khẩu: Văn bản quan trọng nhất cung cấp thông tin chi tiết về lô hàng.
- Hóa đơn thương mại (Commercial Invoice): Xác nhận giao dịch mua bán và giá trị hàng hóa.
- Vận đơn (Bill of Lading / Airway Bill): Minh chứng lô hàng đã được đơn vị vận tải tiếp nhận chuyên chở.
- Phiếu đóng gói hàng hóa (Packing List): Thể hiện quy cách đóng gói.
- Hợp đồng thương mại (Sale Contract).
- Chứng nhận xuất xứ (C/O – Certificate of Origin): Dùng để xin hưởng thuế suất ưu đãi.
- Giấy chứng nhận sức khỏe (Health Certificate): Do cơ quan thẩm quyền nước xuất khẩu cấp. Đây là chứng từ mang tính chất bắt buộc phải có để tiến hành đăng ký kiểm dịch động vật.
- Giấy phép nhập khẩu (của Cục Thú y/ Tổng cục Thủy sản).
- Đăng ký kiểm dịch động vật và kết quả kiểm dịch.
Trong số này, tờ khai hải quan, hóa đơn thương mại, vận đơn và hồ sơ đăng ký kiểm dịch là những chứng từ mấu chốt bị cơ quan hải quan kiểm tra gắt gao nhất.
Quy trình làm thủ tục nhập khẩu cá
Quy trình làm thủ tục nhập khẩu cá đòi hỏi sự phối hợp nhịp nhàng giữa doanh nghiệp, cơ quan Thú y và cơ quan Hải quan. Dưới đây là 5 bước chuẩn hóa để lô hàng cá đông lạnh hoặc cá tươi sống của bạn được cập bến an toàn:
Bước 1: Xin giấy phép nhập khẩu từ Cục Thú y
Trước khi hàng hóa rời cảng xuất phát, doanh nghiệp bắt buộc phải đăng ký xin giấy phép từ Cục Thú y (qua hồ sơ giấy hoặc Cổng thông tin một cửa quốc gia). Bước này nhằm đảm bảo loài cá đó được phép nhập cảnh và công ty xuất khẩu đạt tiêu chuẩn vệ sinh an toàn thực phẩm để xuất hàng vào Việt Nam.
Bước 2: Khai báo tờ khai hải quan điện tử
Khi đã nắm trong tay đầy đủ bộ chứng từ (Invoice, Packing List, Vận đơn, C/O, Thông báo hàng đến…), nhân viên nghiệp vụ sẽ tiến hành truyền dữ liệu khai báo lên hệ thống phần mềm hải quan điện tử. Lưu ý, thao tác này phải được thực hiện trong vòng 30 ngày kể từ khi hàng cập cảng để tránh nguy cơ bị xử phạt hành chính.
Bước 3: Đăng ký kiểm dịch và mở tờ khai hải quan
Doanh nghiệp tiến hành nộp hồ sơ đăng ký kiểm dịch động vật. Sau khi có đơn khai báo kiểm dịch được cơ quan chức năng xác nhận, bạn mang hồ sơ xuống chi cục Hải quan để mở tờ khai. Tùy thuộc vào kết quả phân luồng (Xanh, Vàng, Đỏ) mà hải quan sẽ tiến hành các bước kiểm tra hồ sơ hoặc kiểm hóa thực tế. Việc lấy mẫu cá để kiểm dịch sẽ được cơ quan thú y tiến hành song song ngay tại cửa khẩu hoặc cảng.
Bước 4: Thông quan tờ khai hải quan
Nếu hồ sơ hợp lệ và kết quả kiểm dịch đạt tiêu chuẩn, cán bộ hải quan sẽ chấp nhận cho thông quan. Ngay lúc này, doanh nghiệp cần hoàn thành nghĩa vụ nộp thuế nhập khẩu để hệ thống tự động giải phóng hàng.
Bước 5: Mang hàng về kho bảo quản và sử dụng
Cuối cùng, doanh nghiệp tiến hành thanh lý tờ khai tại hải quan giám sát cảng, đổi lệnh giao hàng và điều động xe lạnh chuyên dụng kéo container hàng về kho xưởng để chế biến, phân phối.
Những lưu ý khi làm thủ tục nhập khẩu cá
Cá và các sản phẩm thủy sản là mặt hàng có tính rủi ro hư hỏng cực cao. Để một chiến dịch logistics thành công rực rỡ, các nhà nhập khẩu cần khắc cốt ghi tâm những kinh nghiệm sau đây:
Lưu ý về mặt giấy tờ, thủ tục pháp lý
Tuyệt đối không được quên yêu cầu đối tác xuất khẩu cung cấp Health Certificate (Giấy chứng nhận y tế/sức khỏe) hợp lệ.
Nếu nhập khẩu các loại cá sống, bắt buộc phải có giấy phép nhập khẩu của bộ nông nghiệp và phát triển nông thôn.
Nhắc lại một lần nữa để tối ưu chi phí: Thuế VAT nhập khẩu đối với mặt hàng cá đông lạnh/cá tươi là 0%.
Cá là mặt hàng đông lạnh/hàng sống, do đó phí lưu container và phí cắm điện chạy lạnh tại cảng mỗi ngày là một con số khổng lồ. Doanh nghiệp nên chủ động làm hồ sơ đăng ký kiểm dịch ngay từ trước khi hàng cập cảng để rút ngắn thời gian chờ đợi.
Lưu ý về quy trình bảo quản và vận chuyển logistics
Đối với cá sống: Khi vận chuyển cần có lồng chứa riêng biệt, phân tầng khoa học và luôn có hệ thống sục oxy, khay tiếp thức ăn.
Đối với cá đông lạnh: Nhiệt độ bảo quản là yếu tố sống còn quyết định độ tươi ngon của thịt cá.
- Bảo quản từ 4-20 tháng: Cần duy trì nhiệt độ ở mức -15°C (5°F).
- Bảo quản từ 8-33 tháng: Cần duy trì nhiệt độ ở mức -20°C (-4°F).
- Bảo quản dài hạn từ 20-33 tháng: Phải đảm bảo nhiệt độ ở mức -30°C (-22°F).
Một nguyên tắc vàng trong logistics hàng lạnh: Cá phải được cấp đông đạt chuẩn trước khi đóng vào container. Container lạnh chỉ có chức năng duy trì mức nhiệt độ hiện có chứ khả năng cấp đông làm lạnh từ đầu của nó là rất yếu.
Bài viết hữu ích: Thủ tục nhập khẩu động vật sống
Nhìn chung, thủ tục nhập khẩu cá tuy đòi hỏi tính chuyên môn cao, nhiều khâu kiểm duyệt khắt khe, nhưng nếu doanh nghiệp am hiểu quy định pháp luật và chuẩn bị chu đáo bộ chứng từ, quá trình thông quan sẽ trở nên vô cùng nhanh chóng. Hy vọng bài viết sẽ mang lại những thông tin mà quý vị đang tìm kiếm.
