Trong kỷ nguyên thương mại toàn cầu hóa, vận tải đường biển đóng vai trò là xương sống của nền kinh tế thế giới khi chiếm tới khoảng 90% khối lượng hàng hóa thương mại luân chuyển. Với ưu thế vượt trội về chi phí thấp và khả năng chuyên chở khối lượng khổng lồ, tàu chở hàng hóa đường biển ngày càng được đa dạng hóa để đáp ứng nhu cầu phức tạp của chuỗi cung ứng. Cùng GoTHL tìm hiểu về các loại tàu chờ hàng phổ biến trong vận tải đường biển và vai trò quan trọng của chúng trong nền kinh tế thế giới.
Tàu container (Container Ship)
Khi nhắc đến sự bùng nổ của thương mại quốc tế, không thể không nhắc đến các loại tàu container. Đây là loại phương tiện vận tải biển có cấu trúc đặc biệt, hoàn toàn khác biệt so với các loại tàu chở hàng thông thường khác. Tàu container được thiết kế chuyên dụng để chứa một lượng lớn hàng hóa được xếp trong các container tiêu chuẩn (TEU). Loại tàu này có trọng tải rất lớn, thường dao động từ 1.000 đến 5.000 TEU, thậm chí các tàu mẹ hiện đại còn có sức chở lớn hơn rất nhiều.
Diện tích hầm hàng: Một đặc điểm đáng lưu ý của loại tàu này là chúng có diện tích đáy hầm hàng bằng hoặc lớn hơn so với diện tích miệng hầm hàng.
Hệ thống cân bằng: Tàu được trang bị các két nước dằn ở hai bên mạn tàu. Thiết kế này nhằm tạo sự cân bằng khi xếp container thành nhiều hàng, nhiều tầng cao ngất ngưởng trên boong.
Thiết bị xếp dỡ: Đặc biệt, hầu hết các tàu container lớn không có cần cẩu trên tàu mà sử dụng cẩu giàn chuyên dụng trên bờ của các hệ thống cảng để bốc xếp.
Vai trò và hiệu suất: Hiện nay, tàu container vận chuyển lên đến 90% lượng hàng hóa thương mại trên thế giới (theo Marine Insight),. Điểm mạnh của các loại tàu vận tải này chính là tốc độ di chuyển nhanh, thường đạt trên 26 hải lý/giờ,. Đây là giải pháp tối ưu cho việc vận chuyển hàng hóa thành phẩm, linh kiện điện tử và hàng tiêu dùng.
Tàu chở hàng bách hóa (General Cargo Vessels)
Nếu tàu container là “vua” của hàng đóng thùng chuẩn hóa, thì tàu chở hàng bách hóa là “người vận chuyển đa năng” cho những lô hàng khó tính hơn. Đây là loại tàu dùng để chuyên chở các loại hàng bách hóa (general cargo). Hàng hóa vận chuyển trên loại tàu này thường được đóng trong thùng, hộp, bao tải hoặc được xếp riêng ở chỗ cố định. Các mặt hàng phổ biến bao gồm máy móc, thiết bị công nghiệp, tấm kim loại, và các loại hàng hóa không thể đóng vừa vào container tiêu chuẩn.
Khả năng vận hành linh hoạt:
Thiết bị xếp dỡ: Khác với tàu container phụ thuộc vào cẩu bờ, tàu bách hóa thường được trang bị cần cẩu riêng (tàu có cần cẩu) để tự xếp dỡ hàng hóa. Điều này cực kỳ hữu ích khi tàu cập các cảng nhỏ hoặc các khu vực thiếu trang thiết bị xếp dỡ hiện đại.
Kết hợp container: Bên cạnh hàng bách hóa, mỗi chuyến tàu loại này có thể nhận khoảng 10 – 15 container để vận chuyển. Các container này chủ yếu được xếp ngay ngắn trên boong tàu, nơi có trang bị sẵn các thiết bị chằng buộc container chắc chắn.
Tuy nhiên, nhược điểm của tàu bách hóa là tốc độ làm hàng chậm hơn so với tàu container và không tận dụng được hết khả năng chuyên chở do tính chất không đồng nhất của hàng hóa.
Tàu chở hàng đông lạnh (Reefer Ship)
Đối với các mặt hàng nhạy cảm với nhiệt độ như thực phẩm tươi sống, dược phẩm hay hoa quả, tàu chở hàng hóa đông lạnh (Reefer Ship) hay còn gọi là “Refrigerated Ship” là sự lựa chọn bắt buộc. Loại tàu này được trang bị một hệ thống làm lạnh hiện đại và phức tạp. Việc làm lạnh hầm hàng được thực hiện bằng cách đưa không khí lạnh với nhiệt độ thích hợp đối với từng loại hàng hóa vào hầm hàng.
Cấu trúc hầm hàng: Nắp hầm bảo quản hàng thường có kích thước nhỏ để hạn chế thất thoát nhiệt. Vách hầm hàng được cách nhiệt kỹ lưỡng bằng nhôm hoặc hợp kim để duy trì nhiệt độ mong muốn trong suốt hành trình dài ngày trên biển.
Ứng dụng thực tế: Tàu Reefer chuyên dùng để vận chuyển các loại hàng hóa dễ hư hỏng như hoa quả, rau, thịt, cá… Mặc dù có cấu trúc cơ bản giống tàu bách hóa thông thường, nhưng tàu đông lạnh có tốc độ vận chuyển tương đối lớn để đảm bảo độ tươi ngon của sản phẩm khi đến cảng đích,. Đây là một mắt xích quan trọng trong chuỗi cung ứng lạnh toàn cầu.
Tàu chở hàng rời (Bulk Carrier)
Trong danh sách các loại tàu trong logistics, tàu chở hàng rời (Bulk Carrier) được ví như những “gã khổng lồ” chuyên trị các loại hàng hóa thô.
Tàu chở hàng rời có công suất hoạt động rất lớn, chuyên vận chuyển hàng ở dạng thô, khô (bulk cargo) như than đá, quặng sắt, ngũ cốc, lưu huỳnh, phế liệu,. Đặc điểm quan trọng là hàng hóa không đóng thùng hay bao kiện mà được chứa trực tiếp bằng các khoang hàng chống thấm nước của tàu. Đặc điểm nổi bật tàu rời có thể kể đến như:
Loại tàu này thường có một boong với cấu trúc cực kỳ vững chắc để chịu tải trọng lớn. Tàu được thiết kế với các két hông và két treo ở hai bên mạn hầm hàng. Thiết kế này giúp giảm mặt thoáng hầm hàng và dễ dàng điều chỉnh trọng tâm tàu khi cần thiết, đảm bảo sự ổn định trên biển.
Tàu có miệng hầm rất rộng rãi để thuận lợi cho việc xếp dỡ hàng bằng các thiết bị ngoạm hoặc băng chuyền. Hầm hàng được gia cường chắc chắn nhằm chịu được sự va đập mạnh của hàng hóa và thiết bị khi làm hàng.
Tàu hàng rời đóng vai trò then chốt trong việc vận chuyển nguyên liệu thô phục vụ cho các ngành công nghiệp nặng và năng lượng trên toàn thế giới.
- Bài viết hữu ích: Các loại chi phí trong vận tải đường biển
Tàu Roll on/Roll off (RORO)
Tàu RORO (viết tắt của cụm từ tiếng Anh Roll on/Roll off) là một giải pháp đột phá trong các loại tàu vận tải dành cho hàng hóa có bánh xe.
Phương thức xếp dỡ độc đáo: Khác với các tàu sử dụng cần cẩu để nâng hàng (Lo-Lo: Lift on/Lift off), tàu Roro được thiết kế để hàng hóa là các phương tiện tự hành có thể tự di chuyển lên và xuống tàu. Các cầu dẫn (ramp) thường được trang bị ở đuôi và bên mạn tàu đóng vai trò như những chiếc cầu nối liền bến cảng và hầm tàu.
Hàng hóa chuyên chở: Loại tàu này chuyên vận chuyển các loại hàng hóa có bánh như xe ô tô, rơ moóc, toa tàu hỏa, máy móc công trình.
Đặc điểm nhận dạng: Đặc điểm đặc trưng của loại tàu Roro là tàu có dạng hình khối đồ sộ, thượng tầng chạy suốt bịt kín cả chiều dài lẫn chiều rộng của tàu, trông giống như một bãi đậu xe nổi khổng lồ,. Phương pháp này giúp tiết kiệm đáng kể thời gian xếp dỡ và giảm thiểu rủi ro hư hỏng do va đập khi nâng hạ.
Tàu chuyên chở chất lỏng (Tanker)
Tàu Tanker là những pháo đài di động trên biển, được thiết kế chuyên biệt để vận chuyển hàng hóa ở dạng chất lỏng.
Phân loại tàu tanker: nhóm tàu này rất đa dạng, bao gồm:
Tàu chở dầu thô (Crude Oil Tankers): Có kích thước khổng lồ, dùng để chở dầu thô từ mỏ về nhà máy lọc dầu.
Tàu chở hóa chất (Chemical Tankers): Vận chuyển các loại hóa chất lỏng, đòi hỏi tiêu chuẩn an toàn cực cao.
Tàu chở khí đốt hóa lỏng (LPG/LNG Carriers): Chuyên chở khí hóa lỏng ở nhiệt độ thấp hoặc áp suất cao.
Ngoài ra còn có tàu chở rượu, nước, và các loại chất lỏng thực phẩm khác.
Thân tàu có kết cấu vững chắc, được chia thành nhiều khoang (tank) riêng biệt để chứa chất lỏng. Việc này vừa giúp cân bằng tàu, vừa ngăn chặn chất lỏng sóng sánh gây mất ổn định,. Hệ thống bơm và hút chất lỏng chủ yếu được thực hiện bởi hệ thống máy bơm công suất lớn và đường ống lắp trên mặt boong và trong khoang chứa,. Đối với tàu chở hóa chất, bề mặt các két thường được phủ chất đặc biệt hoặc làm bằng thép không gỉ để chống ăn mòn và đảm bảo chất lượng hàng hóa.
Tàu chuyên chở gỗ (Logger)
Tàu chuyên chở gỗ (Logger) là một loại tàu đặc thù trong nhóm tàu chở hàng hóa, được thiết kế để đối phó với sự cồng kềnh và tải trọng lớn của lâm sản. Tàu này dùng để vận chuyển các loại gỗ nguyên cây hoặc gỗ xẻ. Khi vận chuyển, một số lượng lớn gỗ được xếp trực tiếp trên mặt boong tàu.
Do đặc thù hàng hóa xếp cao trên boong, thành mạn tàu phải đảm bảo độ chắc chắn cao để chịu lực. Đồng thời, tàu phải có kết cấu chuyên dụng (như các cột chống) để giữ cho các khối gỗ không bị xê dịch trong quá trình vận chuyển, tránh gây mất cân bằng dẫn đến lật tàu.
Tàu chở sà lan (Lighter Aboard Ship)
Tàu chở sà lan (LASH – Lighter Aboard Ship) là một hệ thống vận tải thông minh kết hợp giữa vận tải đường sông và đường biển, tối ưu hóa cho các quốc gia có mạng lưới sông ngòi phát triển. Đây là một hệ thống vận tải gồm một tàu mẹ có trọng tải lớn và các sà lan con có trọng tải từ 500 – 1000 tấn.
Các sà lan xếp đầy hàng hoặc container được kéo từ các cảng sông ra cửa biển để xếp lên tàu mẹ. Việc xếp các sà lan lên tàu có thể thực hiện bằng cần cẩu khổng lồ, hệ thống nâng thủy lực hoặc phương pháp nổi. Tàu mẹ chở các sà lan đó đến cảng đích. Tại đây, các sà lan được dỡ xuống mặt nước và được các tàu kéo hoặc tàu đẩy đưa sâu vào các cảng trong nội địa để dỡ hàng.
Hệ thống này giúp hàng hóa đi sâu vào nội địa mà không cần chuyển tải sang phương tiện đường bộ, giảm chi phí trung chuyển và tắc nghẽn tại các cảng biển lớn.
- Bài viết hữu ích: Quy trình nhập khẩu hàng hóa bằng đường biển mới nhất
Hiểu rõ về các loại tàu trong logistics và đặc tính của chúng là chìa khóa để doanh nghiệp tối ưu hóa quy trình xuất nhập khẩu. Tùy thuộc vào tính chất lý hóa của hàng hóa (lỏng, rời, đóng thùng, hay cần bảo quản lạnh), doanh nghiệp có thể lựa chọn loại tàu chở hàng hóa phù hợp nhất. Sự phát triển đa dạng của các loại tàu container, tàu rời, tàu bách hóa… chính là động lực thúc đẩy sự giao thương hàng hóa toàn cầu ngày càng mạnh mẽ và hiệu quả hơn.
