Trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế sâu rộng, Hiệp định thương mại tự do Việt Nam – EU (gọi tắt là EVFTA) được ví như một tuyến đường cao tốc chiến lược kết nối trực tiếp nền kinh tế Việt Nam với thị trường chung châu Âu. Là một hiệp định thế hệ mới mang tiêu chuẩn cao, EVFTA không chỉ tập trung vào việc cắt giảm thuế quan mà còn tạo ra những cải cách thể chế mang tính toàn diện, mở ra vô vàn cơ hội giao thương và đầu tư chiến lược. Cùng vận tải Thái Hà tìm hiểu chi tiết trong bài viết dưới đây nhé.
Giới thiệu chung về hiệp định EVFTA
Hiệp định thương mại tự do Việt Nam – EU (EVFTA) là một thỏa thuận thương mại toàn diện, chất lượng cao và cân bằng lợi ích giữa Việt Nam và 27 quốc gia thành viên của liên minh châu Âu (EU), đồng thời tuân thủ chặt chẽ các quy định của tổ chức thương mại Thế giới (WTO).
Trải qua nhiều phiên đàm phán cam go, Hiệp định đã kết thúc quá trình đàm phán vào ngày 1/12/2015 và chính thức công bố văn bản vào ngày 1/2/2016. Ngày 26/6/2018, hiệp định được thống nhất tách làm hai văn kiện độc lập là hiệp định thương mại tự do (EVFTA) và hiệp định bảo hộ đầu tư (EVIPA). Sau đó, EVFTA được ký kết chính thức vào ngày 30/6/2019, được nghị viện Châu Âu phê chuẩn vào ngày 12/2/2020, và Quốc hội Việt Nam phê chuẩn vào ngày 8/6/2020.
Ngày 1/8/2020, Hiệp định thương mại tự do Việt Nam – EU chính thức có hiệu lực, đánh dấu cột mốc lịch sử trên chặng đường 30 năm hợp tác phát triển giữa Việt Nam và EU. Toàn bộ Hiệp định bao gồm 17 Chương, 2 Nghị định thư và một số biên bản ghi nhớ, bao trùm các lĩnh vực từ thương mại hàng hóa, dịch vụ, đầu tư, sở hữu trí tuệ cho đến mua sắm của Chính phủ và phát triển bền vững.
Nội dung chính của hiệp định thương mại tự do Việt Nam – EU (EVFTA)
Nội dung của Hiệp định thương mại tự do Việt Nam – EU được thiết kế với độ bao phủ rộng lớn, cam kết mức độ tự do hóa mạnh mẽ chưa từng có trong lịch sử các FTA mà Việt Nam từng ký kết.
Thương mại hàng hóa
Điểm sáng giá nhất của Hiệp định thương mại tự do Việt Nam – EU chính là lộ trình cắt giảm thuế quan sâu rộng.
- Đối với hàng xuất khẩu của Việt Nam sang EU: Ngay khi Hiệp định có hiệu lực, EU cam kết xóa bỏ thuế nhập khẩu đối với 85,6% số dòng thuế (tương đương khoảng 70,3% kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam). Sau 7 năm, EU sẽ tiếp tục xóa bỏ 99,2% số dòng thuế (chiếm 99,7% kim ngạch xuất khẩu). Với khoảng 0,3% kim ngạch xuất khẩu còn lại, EU sẽ áp dụng hạn ngạch thuế quan với mức thuế trong hạn ngạch là 0%.
- Đối với hàng xuất khẩu của EU sang Việt Nam: Việt Nam cam kết xóa bỏ ngay 48,5% số dòng thuế (chiếm 64,5% kim ngạch nhập khẩu) khi Hiệp định có hiệu lực. Sau 7 năm, mức xóa bỏ nâng lên 91,8% số dòng thuế, và sau 10 năm sẽ xóa bỏ 98,3% số dòng thuế (tương đương 99,8% kim ngạch nhập khẩu từ EU). Khoảng 1,7% số dòng thuế còn lại sẽ có lộ trình xóa bỏ dài hơn 10 năm hoặc áp dụng hạn ngạch thuế quan WTO.
- Hai bên cũng thống nhất các quy định minh bạch về hải quan, quy tắc xuất xứ, rào cản kỹ thuật trong thương mại (TBT) và các biện pháp vệ sinh an toàn thực phẩm (SPS) để tạo thuận lợi tối đa cho doanh nghiệp xuất nhập khẩu.
Thương mại dịch vụ và đầu tư
Hiệp định thương mại tự do Việt Nam – EU kiến tạo một môi trường đầu tư cởi mở. Các cam kết của Việt Nam và EU trong lĩnh vực này đều vượt xa hoặc tương đương với mức cam kết cao nhất trong WTO. Việt Nam cam kết tạo thuận lợi cho các nhà đầu tư EU trong hàng loạt ngành dịch vụ trọng điểm:
- Dịch vụ ngân hàng: Trong vòng 5 năm kể từ khi Hiệp định có hiệu lực, Việt Nam xem xét cho phép tổ chức tín dụng EU nâng mức sở hữu cổ phần lên tối đa 49% vốn điều lệ tại 2 ngân hàng thương mại cổ phần (ngoại trừ 4 ngân hàng do Nhà nước chi phối là BIDV, Vietinbank, Vietcombank và Agribank).
- Dịch vụ viễn thông: Chấp nhận mức cam kết tương đương Hiệp định CPTPP. Đối với dịch vụ viễn thông giá trị gia tăng không có hạ tầng mạng, Việt Nam cho phép EU thành lập doanh nghiệp 100% vốn nước ngoài sau một giai đoạn chuyển tiếp.
- Dịch vụ phân phối: Việt Nam đồng ý bãi bỏ yêu cầu Kiểm tra nhu cầu kinh tế (ENT) đối với việc lập cơ sở bán lẻ sau 5 năm, và cho phép các doanh nghiệp EU chỉ cần một giấy phép duy nhất để nhập khẩu, phân phối, bán buôn, bán lẻ rượu trên cơ sở không phân biệt đối xử.
Mua sắm của chính phủ
Trong lĩnh vực này, Việt Nam và EU thống nhất các tiêu chuẩn tương đương với Hiệp định Mua sắm Chính phủ (GPA) của WTO. Việt Nam cam kết mở cửa thị trường mua sắm công của các Bộ ngành trung ương, một số đơn vị thuộc Bộ Quốc phòng, thành phố Hà Nội, TP.HCM, Tập đoàn Điện lực Việt Nam, Tổng công ty Đường sắt, cùng 34 bệnh viện thuộc Bộ Y tế với lộ trình mở cửa dần trong 15 năm. EU cam kết hỗ trợ kỹ thuật giúp Việt Nam triển khai đấu thầu qua mạng. Đặc biệt, Việt Nam được bảo lưu quyền dành riêng một tỷ lệ giá trị gói thầu nhất định cho nhà thầu và hàng hóa trong nước trong vòng 18 năm đầu tiên. Đối với thị trường dược phẩm, doanh nghiệp EU được tham gia đấu thầu cung cấp thuốc cho Bộ Y tế và các bệnh viện công với các điều kiện cụ thể.
Sở hữu trí tuệ
Cam kết về sở hữu trí tuệ trong Hiệp định thương mại tự do Việt Nam – EU mang tiêu chuẩn rất cao, vượt qua cả chuẩn mực của Hiệp định TRIPS của WTO.
- Chỉ dẫn địa lý (GI): Khi Hiệp định có hiệu lực, Việt Nam tự động bảo hộ hơn 160 chỉ dẫn địa lý của EU (như rượu Champagne, pho mát Feta, rượu vang Rioja) và EU bảo hộ 39 chỉ dẫn địa lý nông sản nổi tiếng của Việt Nam (như Trà Mộc Châu, Cà phê Buôn Ma Thuột, Nước mắm Phú Quốc).
- Nhãn hiệu và Bằng sáng chế: Các thủ tục đăng ký được cam kết thực hiện minh bạch, thuận lợi qua cơ sở dữ liệu điện tử. Nhãn hiệu đã đăng ký có thể bị chấm dứt hiệu lực nếu không được sử dụng thực sự trong vòng 5 năm. Trong ngành dược phẩm, chủ sở hữu sáng chế có thể được đền bù thời hạn bảo hộ (tối đa 2 năm) nếu có sự chậm trễ bất hợp lý trong quy trình cấp phép lưu hành thị trường.
Các nội dung khác của hiệp định EVFTA
- Doanh nghiệp Nhà nước (DNNN): Các DNNN hoặc doanh nghiệp độc quyền hoạt động thương mại phải tuân theo cơ chế thị trường, không được phân biệt đối xử và phải minh bạch hóa thông tin, nhằm tạo ra một sân chơi cạnh tranh bình đẳng với doanh nghiệp tư nhân.
- Thương mại điện tử: Hai bên cam kết không áp thuế nhập khẩu đối với các giao dịch điện tử và tăng cường hợp tác trong bảo vệ người tiêu dùng, quản lý nhà cung cấp trung gian và kiểm soát thư điện tử rác.
- Thương mại và Phát triển bền vững: Hiệp định thương mại tự do Việt Nam – EU đặt trọng tâm vào lao động và môi trường. Các bên cam kết thực hiện các tiêu chuẩn lao động của ILO (Tổ chức Lao động Quốc tế), ngăn chặn việc làm giảm các tiêu chuẩn môi trường để thu hút đầu tư, và hợp tác sâu rộng về chống biến đổi khí hậu, quản lý rừng bền vững, bảo tồn đa dạng sinh học.
Hiệp định IPA
Đi song song với EVFTA là Hiệp định Bảo hộ Đầu tư (EVIPA). Theo đó, hai bên cam kết dành đối xử quốc gia và đối xử tối huệ quốc cho nhà đầu tư của nhau, đảm bảo đối xử công bằng, bảo hộ an toàn và cho phép tự do chuyển vốn, lợi nhuận ra nước ngoài. IPA cũng cam kết không quốc hữu hóa, trưng thu tài sản mà không bồi thường thỏa đáng. Trường hợp xảy ra tranh chấp giữa nhà đầu tư và nhà nước, hai bên ưu tiên phương thức đàm phán, hòa giải; nếu không thành công mới áp dụng cơ chế giải quyết tranh chấp thường trực với quy trình nhanh chóng và minh bạch hơn so với khuôn khổ WTO.
Tác động của hiệp định EVFTA đối với nền kinh tế Việt Nam
Sự hiện diện của Hiệp định thương mại tự do Việt Nam – EU mang lại những tác động vĩ mô và chuyển biến khổng lồ cho nền kinh tế quốc gia, tạo bệ phóng vững chắc cho doanh nghiệp vươn ra biển lớn.
Thúc đẩy tăng trưởng xuất nhập khẩu vượt bậc: Theo ước tính, nhờ việc xóa bỏ gần 100% thuế quan, kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam sang thị trường EU đã tăng khoảng 20% ngay trong năm 2020, và dự kiến sẽ tăng lên 42,7% vào năm 2025 và 44,37% vào năm 2030 so với kịch bản không có Hiệp định. Ở chiều ngược lại, kim ngạch nhập khẩu từ EU cũng được dự báo tăng tương ứng 15,28% vào năm 2020, 33,06% vào năm 2025 và 36,7% vào năm 2030. Sự gia tăng này giúp Việt Nam đẩy mạnh xuất khẩu các thế mạnh cốt lõi như dệt may, da giày, nông thủy sản, đồ gỗ.
Tăng tốc tăng trưởng kinh tế (GDP): Việc kết hợp giữa tiếp cận thị trường châu Âu và thu hút dòng vốn đầu tư mới được dự báo sẽ giúp GDP thực tế của Việt Nam tăng trưởng thêm 0,5% mỗi năm, đồng thời tạo ra vô số cơ hội kinh doanh mới.
Cải cách thể chế và cải thiện môi trường kinh doanh: Khía cạnh thể chế của EVFTA vượt xa mọi hiệp định trước đây. Nó đóng vai trò chuẩn hóa các quy định thương mại của Việt Nam tiệm cận với chuẩn mực quốc tế, từ sở hữu trí tuệ, hải quan, thủ tục hành chính cho đến bảo vệ người tiêu dùng. Một môi trường pháp lý khả đoán, ổn định và minh bạch hơn sẽ ra đời, giúp doanh nghiệp trong nước hoạt động kinh doanh ít rủi ro và hiệu quả hơn.
Đòn bẩy thu hút FDI (Đầu tư trực tiếp nước ngoài): Với cơ chế bảo hộ đầu tư vững chắc từ EVIPA cùng lộ trình mở cửa thị trường hấp dẫn, Việt Nam đang trở thành bến đỗ an toàn, chiến lược đối với các tập đoàn từ EU. Hơn thế nữa, Hiệp định thương mại tự do Việt Nam – EU biến Việt Nam thành cầu nối trung tâm để các nhà đầu tư từ các quốc gia khác chọn làm cứ điểm sản xuất nhằm hưởng ưu đãi thuế khi thâm nhập vào thị trường EU khổng lồ trị giá 16 nghìn tỷ Euro.
Nâng cao năng lực cạnh tranh và chất lượng sống: Sự tham gia của các doanh nghiệp EU sẽ mang tới cho người tiêu dùng Việt Nam quyền tiếp cận các sản phẩm, dược phẩm, dịch vụ công cộng và máy móc thiết bị châu Âu với chất lượng cao nhất và giá thành hợp lý hơn. Dù sức ép cạnh tranh sẽ trở nên gay gắt hơn trên thị trường nội địa, điều này lại chính là động lực sống còn để các doanh nghiệp trong nước phải chủ động đổi mới mô hình, cải tiến công nghệ, gia tăng chất lượng nhằm lồng ghép sâu hơn vào chuỗi giá trị và chuỗi cung ứng toàn cầu.
Tóm lại, hiệp định thương mại tự do Việt Nam – EU (EVFTA) không chỉ đơn thuần là một bản thỏa thuận gỡ bỏ rào cản thuế quan, mà còn là bản quy hoạch nâng cấp toàn diện năng lực cạnh tranh của nền kinh tế Việt Nam. Bằng việc thực thi nghiêm túc và hiệu quả những cam kết đã ký kết, Việt Nam hoàn toàn có thể nắm bắt cơ hội vàng này để bứt phá tăng trưởng, chuyển mình mạnh mẽ trên bản đồ thương mại thế giới.
