Trong bối cảnh nền kinh tế toàn cầu hóa ngày càng hội nhập sâu rộng, việc mở rộng thị trường và tìm kiếm các đối tác chiến lược là bài toán sống còn đối với mọi doanh nghiệp xuất nhập khẩu. Một trong những “cú hích” mang tính lịch sử, mở ra kỷ nguyên phát triển rực rỡ cho hàng hóa Việt Nam vươn ra biển lớn chính là Hiệp định EVFTA. Được ví như “tuyến đường cao tốc” nối liền Việt Nam và lục địa già châu Âu, Hiệp định EVFTA không chỉ mang lại những ưu đãi thuế quan chưa từng có mà còn thiết lập một môi trường kinh doanh minh bạch, hiện đại và bền vững.
Hiệp định EVFTA là hiệp định gì?
Hiệp định EVFTA (viết tắt của cụm từ tiếng Anh: European-Vietnam Free Trade Agreement) là Hiệp định Thương mại tự do được ký kết giữa Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam và 27 quốc gia thành viên thuộc liên minh châu Âu (EU). Tính cả Việt Nam, tổng cộng có 28 quốc gia tham gia vào thỏa thuận mang tính lịch sử này.
Đây được đánh giá là một hiệp định thương mại tự do thế hệ mới, có phạm vi cam kết rộng và mức độ cam kết sâu nhất từ trước đến nay của Việt Nam (chỉ đứng sau Hiệp định CPTPP). Hiệp định EVFTA là một thỏa thuận toàn diện, chất lượng cao, đảm bảo sự cân bằng lợi ích giữa cả Việt Nam và EU, đồng thời tuân thủ chặt chẽ các quy định của tổ chức thương mại thế giới (WTO).
Lịch sử hình thành và hiệu lực: Hành trình để đi đến cái bắt tay chiến lược này là một chặng đường dài nỗ lực đàm phán:
- Quá trình đàm phán bắt đầu từ năm 2012 và chính thức kết thúc vào ngày 01/12/2015.
- Ngày 26/06/2018, EVFTA được tách thành hai hiệp định riêng biệt: Hiệp định thương mại (EVFTA) và hiệp định bảo hộ đầu tư (EVIPA).
- Cả hai hiệp định được chính thức ký kết vào ngày 30/06/2019.
- Sau khi được nghị viện châu Âu và quốc hội Việt Nam phê chuẩn, Hiệp định EVFTA chính thức có hiệu lực thi hành từ ngày 01/08/2020.
Đáng tự hào hơn, Việt Nam là quốc gia đang phát triển đầu tiên trên thế giới và là quốc gia thứ tư tại châu Á (sau Nhật Bản, Hàn Quốc, Singapore) ký kết thành công hiệp định thương mại tự do với EU.
Mục tiêu của hiệp định EVFTA
Không chỉ đơn thuần là một bản hợp đồng cắt giảm thuế quan, hiệp định EVFTA mang trong mình những mục tiêu vĩ mô mang tầm chiến lược. Mục tiêu trọng tâm của hiệp định EVFTA là thúc đẩy sự tự do hóa thương mại và đầu tư giữa Việt Nam và EU, tạo ra một khuôn khổ pháp lý minh bạch, ổn định để hai bên cùng phát triển. Cụ thể, hiệp định EVFTA hướng tới 5 mục tiêu cốt lõi sau đây:
- Mở rộng thị trường xuất nhập khẩu: Nhờ việc xóa bỏ gần như hoàn toàn (hơn 99%) các rào cản thuế quan, hiệp định tạo điều kiện lưu thông hàng hóa, dịch vụ vô cùng thuận lợi. Đối với Việt Nam, đây là cơ hội tiếp cận thị trường EU khổng lồ với hơn 740 triệu dân và quy mô GDP hơn 18 nghìn tỷ USD.
- Thúc đẩy đầu tư và chuyển giao công nghệ cao: Hiệp định EVFTA tạo ra môi trường đầu tư cởi mở, minh bạch, bảo vệ quyền lợi chính đáng của nhà đầu tư. Điều này kỳ vọng sẽ thu hút mạnh mẽ dòng vốn FDI chất lượng cao từ EU vào Việt Nam, đặc biệt trong các lĩnh vực công nghệ tiên tiến, năng lượng sạch, giúp nâng cao giá trị gia tăng cho sản phẩm “Made in Vietnam”.
- Nâng tầm tiêu chuẩn và chất lượng sản phẩm: Thị trường châu Âu nổi tiếng là khó tính. Do đó, mục tiêu của hiệp định là buộc hàng hóa Việt Nam phải tuân thủ các tiêu chuẩn quốc tế khắt khe về chất lượng, an toàn vệ sinh thực phẩm, bảo vệ môi trường và quyền lợi lao động. Đây là áp lực cạnh tranh nhưng cũng là động lực để các doanh nghiệp Việt đổi mới và nâng tầm thương hiệu.
- Hội nhập sâu rộng vào chuỗi giá trị toàn cầu: Bằng việc tham gia Hiệp định EVFTA, doanh nghiệp Việt Nam có cơ hội gia tăng khả năng tham gia vào chuỗi cung ứng toàn cầu, đa dạng hóa thị trường, tránh việc bị phụ thuộc quá nhiều vào các thị trường xuất nhập khẩu truyền thống, từ đó bảo đảm an ninh kinh tế quốc gia.
- Phát triển kinh tế – xã hội bền vững: Việc thực thi hiệp định được kỳ vọng sẽ thúc đẩy tăng trưởng GDP (dự kiến đóng góp từ 2,18% – 7,72% vào GDP Việt Nam theo từng giai đoạn), tạo ra hàng triệu việc làm mới, tăng thu nhập cho người lao động, đồng thời đảm bảo yếu tố bảo vệ môi trường.
Những nội dung cơ bản của hiệp định EVFTA mà bạn cần biết
Hiệp định EVFTA là một bộ tài liệu đồ sộ, bao gồm 17 chương, 2 nghị định thư cùng hàng loạt phụ lục, bao phủ hầu hết các khía cạnh từ thương mại, đầu tư, sở hữu trí tuệ đến phát triển bền vững. Để chinh phục thành công thị trường EU, các doanh nghiệp kinh doanh xuất nhập khẩu bắt buộc phải nắm rõ những nội dung trọng tâm sau:
Cam kết mạnh mẽ về thương mại hàng hóa (Cắt giảm thuế quan)
Đây là nội dung được các doanh nghiệp quan tâm nhất, bởi nó tác động trực tiếp đến giá cả và biên lợi nhuận.
Đối với hàng xuất khẩu của Việt Nam sang EU: Ngay khi hiệp định EVFTA có hiệu lực, EU cam kết xóa bỏ ngay 85,6% số dòng thuế (tương đương 70,3% kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam). Sau lộ trình 7 năm, con số này sẽ tăng lên tới 99,2% số dòng thuế (tương đương 99,7% kim ngạch xuất khẩu). Các ngành hưởng lợi lớn nhất bao gồm: dệt may, da giày, nông sản (gạo, đường, thủy sản).
Đối với hàng nhập khẩu từ EU vào Việt Nam: Việt Nam cũng cam kết xóa bỏ thuế quan đối với 48,5% số dòng thuế ngay khi hiệp định có hiệu lực. Lộ trình này sẽ tăng lên 91,8% sau 7 năm và đạt mức 98,3% (tương đương 99,8% kim ngạch nhập khẩu) sau 10 năm. Người tiêu dùng và doanh nghiệp Việt sẽ được tiếp cận máy móc, thiết bị, dược phẩm, ô tô từ châu Âu với giá thành rẻ hơn.
Việt Nam cũng cam kết không đánh thuế xuất khẩu đối với hàng hóa xuất khẩu sang EU, trừ một số mặt hàng đặc biệt mang tính tài nguyên.
Quy tắc xuất xứ hàng hóa và giấy chứng nhận C/O Form EUR.1
Để được hưởng mức thuế suất ưu đãi “siêu hời” từ hiệp định EVFTA, hàng hóa bắt buộc phải đáp ứng Quy tắc xuất xứ.
C/O Form EUR.1: Hàng hóa xuất khẩu từ Việt Nam sang EU cần được cấp Giấy chứng nhận xuất xứ mẫu EUR.1 do cơ quan có thẩm quyền tại Việt Nam (như Bộ Công Thương) cấp phát.
Cơ chế tự chứng nhận xuất xứ: Điểm tiến bộ của hiệp định EVFTA là cho phép các lô hàng có trị giá không vượt quá 6.000 EUR được áp dụng cơ chế tự chứng nhận xuất xứ (do nhà xuất khẩu đủ điều kiện tự phát hành) thay vì phải đi xin C/O truyền thống.
Hiệp định cũng quy định rõ về tỷ lệ tối đa nguyên liệu không có xuất xứ được phép sử dụng trong quá trình gia công, sản xuất (thường dao động từ 10% – 30% giá trị FOB của sản phẩm).
Thương mại dịch vụ và đầu tư
Không chỉ dừng lại ở hàng hóa hữu hình, hiệp định EVFTA mở toang cánh cửa cho lĩnh vực dịch vụ và đầu tư:
- Việt Nam cam kết mở cửa 150 ngành và phân ngành dịch vụ (nhiều hơn cam kết trong WTO khoảng 30 ngành), tạo điều kiện thuận lợi cho các nhà cung cấp dịch vụ từ EU tham gia vào các lĩnh vực như: tài chính, ngân hàng, bảo hiểm, viễn thông, bưu chính, logistics và vận tải biển.
- Ngược lại, EU cũng cam kết mở cửa 160 ngành và phân ngành dịch vụ cho doanh nghiệp Việt Nam. Đồng thời, hai bên thiết lập một cơ chế giải quyết tranh chấp đầu tư vô cùng minh bạch thông qua Hội đồng trọng tài quốc tế, bảo vệ an toàn cho dòng vốn của các nhà đầu tư.
Mua sắm của chính phủ
Đây là một bước tiến hội nhập thể chế rất lớn. Hiệp định EVFTA quy định hai bên thống nhất mở cửa thị trường mua sắm công, phù hợp với hiệp định mua sắm chính phủ (GPA) của WTO.
- Việt Nam cam kết cho phép nhà thầu EU tham gia các gói thầu có giá trị từ 2 triệu SDR (khoảng 62,8 tỷ đồng) đối với hàng hóa, dịch vụ và 5 triệu SDR (khoảng 157 tỷ đồng) đối với dịch vụ xây dựng.
- Phạm vi áp dụng bao gồm các cơ quan cấp Bộ, ngành trung ương, một số Sở tại Hà Nội và TP.HCM, 34 bệnh viện lớn cùng một số tập đoàn, tổng công ty nhà nước.
Sở hữu trí tuệ và chỉ dẫn địa lý
Vấn đề sở hữu trí tuệ được đề cao hơn bao giờ hết, hiệp định EVFTA cam kết bảo hộ chặt chẽ 08 đối tượng quyền sở hữu trí tuệ, bao gồm quyền tác giả, sáng chế, nhãn hiệu và dược phẩm.
- Đặc biệt, EU sẽ bảo hộ 39 chỉ dẫn địa lý của Việt Nam (như nước mắm Phú Quốc, cà phê Buôn Ma Thuột…) và Việt Nam cam kết bảo hộ 169 chỉ dẫn địa lý của EU (như rượu vang, phô mai…). Các hành vi vi phạm sẽ bị xử lý nghiêm minh bằng các biện pháp hành chính, dân sự và cả hình sự.
Phát triển bền vững và các quy định khác
Một đặc điểm khiến hiệp định EVFTA trở thành “hiệp định thế hệ mới” chính là chương về thương mại và phát triển bền vững.
Hiệp định cam kết mạnh mẽ trong việc bảo vệ môi trường, quản lý rừng bền vững, bảo tồn đa dạng sinh học và chống lại các hoạt động đánh bắt cá bất hợp pháp (IUU).
Tuân thủ nghiêm ngặt các tiêu chuẩn lao động quốc tế (ILO), đảm bảo quyền lợi, điều kiện làm việc và an sinh xã hội cho người lao động.
Ngoài ra, hiệp định còn có các quy định về cạnh tranh, buộc các Doanh nghiệp Nhà nước phải hoạt động dựa trên nguyên tắc thương mại bình đẳng, không phân biệt đối xử. Đồng thời, các biện pháp phòng vệ thương mại (chống bán phá giá, chống trợ cấp) được quy định chặt chẽ, bổ sung cơ chế tự vệ song phương để bảo vệ ngành sản xuất nội địa khi cần thiết.
Sự ra đời của hiệp định EVFTA là một cột mốc đánh dấu sự trưởng thành vượt bậc trong tiến trình hội nhập kinh tế quốc tế của Việt Nam. Nó không chỉ là “bệ phóng” đưa kim ngạch xuất khẩu vươn lên những tầm cao mới mà còn là động lực để nước ta cải cách thể chế, nâng cấp hệ thống pháp luật và cải thiện môi trường kinh doanh.
- Bài viết hữu ích: Biểu thuế xuất nhập khẩu 2026 – Cập nhật mới nhất
Đối với các doanh nghiệp, hiểu rõ hiệp định EVFTA là gì và nắm vững các quy định về thuế quan, quy tắc xuất xứ, tiêu chuẩn chất lượng chính là chìa khóa sống còn. Để không bị bỏ lại phía sau trong cuộc đua toàn cầu, doanh nghiệp cần chủ động rà soát chuỗi cung ứng, nâng cao năng lực sản xuất và tối ưu hóa hệ thống logistics để tận hưởng trọn vẹn những “trái ngọt” mà hiệp định EVFTA mang lại.
