Trong bối cảnh giao thương quốc tế ngày càng mở rộng, việc xuất nhập khẩu động vật và sản phẩm từ động vật đang trở thành một lĩnh vực của nhiều doanh nghiệp Việt Nam. Kiểm dịch động vật nhằm bảo đảm sức khỏe cho người và vật nuôi, phát triển sản xuất, bảo vệ sức khỏe người tiêu dùng từ đó phát hiện từ đó ngăn chặn động vật không phù hợp và ngăn chặn những nguy cơ dịch bệnh xâm nhập vào nước ta qua đường vận chuyển. Vậy thực chất kiểm dịch động vật là gì? Danh mục nào bắt buộc phải kiểm dịch và thủ tục kiểm dịch động vật diễn ra như thế nào? Bài viết này sẽ là cẩm nang toàn diện giúp bạn thông quan hàng hóa nhanh chóng và an toàn.
Kiểm dịch động vật là gì
Theo định nghĩa chuyên ngành, kiểm dịch động vật là hoạt động kỹ thuật do cơ quan quản lý chuyên ngành thú y thực hiện. Mục đích cốt lõi của hoạt động này là kiểm tra để phát hiện các bệnh truyền nhiễm, bệnh ký sinh trùng ở động vật (bao gồm cả những bệnh đã có hoặc chưa có tại Việt Nam) trong quá trình sản xuất và vận chuyển.
Không chỉ dừng lại ở việc tìm kiếm mầm bệnh, kiểm dịch động vật còn bao gồm việc xét nghiệm các chỉ tiêu vệ sinh thú y, phát hiện các chất độc hại, nội tiết tố hoặc dư lượng kháng sinh vượt mức cho phép gây hại cho sức khỏe con người và vật nuôi.
Hiểu một cách đơn giản, kiểm dịch động vật là “tấm khiên” bảo vệ an toàn dịch bệnh cho quốc gia, ngăn chặn các mầm bệnh nguy hiểm xâm nhập qua biên giới, đồng thời đảm bảo an toàn thực phẩm cho người tiêu dùng và bảo vệ ngành chăn nuôi trong nước. Đối tượng của hoạt động này bao gồm động vật sống và tất cả các sản phẩm có nguồn gốc từ động vật (thịt, trứng, sữa, lông, da, v.v.).
Quy định về kiểm dịch động vật
Để thực hiện đúng thủ tục kiểm dịch động vật, doanh nghiệp cần nắm vững khung pháp lý hiện hành. Hệ thống văn bản quy phạm pháp luật về lĩnh vực này rất chặt chẽ, bao gồm:
Luật Thú y năm 2015: Đây là văn bản pháp lý cao nhất quy định các nguyên tắc chung về phòng, chống dịch bệnh và kiểm dịch.
Thông tư 25/2016/TT-BNNPTNT: Quy định về kiểm dịch động vật, sản phẩm động vật trên cạn. Đây là “kim chỉ nam” cho các mặt hàng như trâu, bò, lợn, gà, thịt, trứng, sữa.
Thông tư 26/2016/TT-BNNPTNT: Quy định về kiểm dịch động vật, sản phẩm động vật thủy sản. Áp dụng cho tôm, cá, hải sản.
Các văn bản cập nhật mới: Gần đây, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn đã có những cập nhật mới về thủ tục hành chính trong lĩnh vực thú y, ví dụ như Thông tư 01/2026/TT-BNNMT hay Quyết định 106/QĐ-BNNMT quy định chi tiết các bước thực hiện cấp giấy chứng nhận.
Việc tuân thủ đúng các quy định này không chỉ là nghĩa vụ pháp lý mà còn là điều kiện tiên quyết để hàng hóa của bạn được thông quan và chấp nhận tại thị trường quốc tế.
Danh mục động vật, sản phẩm động vật thuộc diện phải kiểm dịch
Rất nhiều doanh nghiệp lầm tưởng chỉ động vật sống mới cần kiểm dịch. Thực tế, phạm vi của kiểm dịch động vật rộng hơn rất nhiều. Dưới đây là danh sách các mặt hàng bắt buộc phải kiểm dịch theo quy định:
Nhóm động vật sống
Gia súc: Trâu, bò, lừa, ngựa, la, dê, cừu, lợn, thỏ, chó, mèo và các loài gia súc nuôi khác.
Gia cầm: Gà, vịt, ngan, ngỗng, gà tây, đà điểu, bồ câu, chim cút, chim cảnh.
Động vật thí nghiệm: Chuột lang, chuột nhắt trắng, thỏ….
Động vật hoang dã: Voi, hổ, báo, gấu, hươu, nai, vượn, khỉ, tê tê, trăn, rắn.
Động vật thủy sản: Cá, tôm, cua, mực, ốc, trai, nghêu, sò, hàu….
Các loài khác: Ong, tằm, côn trùng.
Nhóm sản phẩm động vật
Đây là nhóm dễ bị bỏ sót nhất. Bất kỳ sản phẩm nào có nguồn gốc động vật đều có khả năng phải kiểm dịch:
Thực phẩm: Thịt, phủ tạng, phụ phẩm (tươi sống, hun khói, sấy, ướp muối, đông lạnh, đóng hộp); lạp xưởng, pa tê, xúc xích, giăm bông; sữa tươi, sữa chua, bơ, pho mát; trứng tươi, trứng muối, bột trứng.
Nguyên liệu sản xuất: Bột thịt, bột xương, bột huyết, bột lông vũ (làm thức ăn chăn nuôi); bột cá, mỡ cá, dầu cá.
Dược liệu & Sản phẩm khác: Nọc rắn, mật gấu, cao động vật, tổ yến; da động vật (tươi, khô), lông thú, thú nhồi bông, ngà, sừng, móng.
Ngay cả hàng hóa nhập khẩu theo đường hành lý cá nhân (quá 2 con vật nuôi hoặc quá 5kg thực phẩm đã chế biến) cũng phải thực hiện kiểm dịch.
Quy trình kiểm dịch động vật xuất khẩu
Đối với các doanh nghiệp muốn đưa sản phẩm Việt Nam ra thế giới, quy trình kiểm dịch động vật xuất khẩu cần được thực hiện chặt chẽ tại cơ quan thú y vùng hoặc chi cục kiểm dịch động vật. Quy trình gồm các bước cơ bản sau:
Đăng ký kiểm dịch: Trước khi xuất khẩu, chủ hàng phải gửi hồ sơ đăng ký đến Cơ quan Thú y vùng hoặc Chi cục Kiểm dịch động vật vùng. Hồ sơ có thể gửi qua bưu điện, thư điện tử hoặc fax, sau đó nộp bản chính.
Hồ sơ gồm: Phiếu đăng ký kiểm dịch (Mẫu 2 Phụ lục V); Yêu cầu vệ sinh thú y của nước nhập khẩu (nếu có); Mẫu giấy chứng nhận kiểm dịch của nước nhập khẩu (nếu có).
Kiểm tra và lấy mẫu: Cơ quan thú y sẽ tiến hành kiểm tra lâm sàng (đối với động vật) hoặc kiểm tra thực trạng hàng hóa, điều kiện bao gói (đối với sản phẩm). Nếu cần thiết và theo yêu cầu của nước nhập khẩu, cơ quan thú y sẽ lấy mẫu xét nghiệm.
Cấp giấy chứng nhận: Nếu hàng hóa đáp ứng yêu cầu (động vật khỏe mạnh, xét nghiệm âm tính, bao gói đạt chuẩn), cơ quan thú y sẽ cấp Giấy chứng nhận kiểm dịch xuất khẩu. Nếu không đạt, cơ quan sẽ thông báo lý do và hướng dẫn xử lý.
Kiểm soát tại cửa khẩu: Tại cửa khẩu xuất, cơ quan kiểm dịch sẽ kiểm tra lại giấy chứng nhận và tình trạng hàng hóa trước khi cho phép thông quan.
Thủ tục kiểm dịch động vật
Thủ tục kiểm dịch, đặc biệt là đối với hàng nhập khẩu, thường phức tạp hơn và đòi hỏi sự chuẩn bị kỹ lưỡng. Dưới đây là quy trình chi tiết 5 bước mới nhất được áp dụng:
Bước 1: Trước khi hàng về đến cảng, chủ hàng cần gửi hồ sơ đăng ký kiểm dịch tới cục Thú y. Hồ sơ bao gồm đơn đăng ký, giấy phép nhập khẩu (nếu có), và các giấy tờ liên quan khác. Cục Thú y sẽ xem xét tình hình dịch bệnh và gửi văn bản đồng ý cùng hướng dẫn kiểm dịch cho chủ hàng và cơ quan kiểm dịch cửa khẩu.
Bước 2: Sau khi có văn bản chấp thuận của Cục Thú y, khi hàng về đến cửa khẩu, chủ hàng nộp bộ hồ sơ khai báo kiểm dịch cho cơ quan kiểm dịch động vật cửa khẩu (như Chi cục Thú y vùng). Hồ sơ gồm: Hợp đồng, Invoice, Packing List, Vận đơn, Giấy chứng nhận kiểm dịch gốc của nước xuất khẩu (Health Certificate). Hiện nay, thủ tục này có thể thực hiện online qua Cổng thông tin một cửa quốc gia (vnsw.gov.vn).
Bước 3: Kiểm tra thực tế và lấy mẫu cơ quan kiểm dịch sẽ kiểm tra hồ sơ, sau đó tiến hành kiểm tra thực tế lô hàng tại cảng hoặc kho bãi.
Đối với động vật: Kiểm tra lâm sàng, niêm phong phương tiện và cấp giấy vận chuyển về khu cách ly để theo dõi (tối đa 45 ngày).
Đối với sản phẩm động vật: Kiểm tra cảm quan, điều kiện bảo quản và lấy mẫu xét nghiệm các chỉ tiêu vệ sinh thú y.
Bước 4: Sau khi có kết quả xét nghiệm (thường từ 3-5 ngày), nếu hàng hóa đạt yêu cầu, cơ quan kiểm dịch sẽ cấp giấy chứng nhận kiểm dịch nhập khẩu. Đây là chứng từ quan trọng bắt buộc phải có để nộp cho cơ quan Hải quan làm thủ tục thông quan hàng hóa.
Bước 5: Thông báo và xử lý sau thông quan cơ quan kiểm dịch cửa khẩu sẽ thông báo cho cơ quan thú y nội địa nơi hàng đến để tiếp tục giám sát. Đối với hàng hóa không đạt chuẩn, sẽ bị buộc tái xuất hoặc tiêu hủy.
Thời gian cấp giấy chứng nhận kiểm dịch động vật
Thời gian là vàng bạc trong logistics, việc nắm rõ thời gian cấp giấy giúp doanh nghiệp chủ động kế hoạch kinh doanh và tránh phí lưu kho bãi.
Thời gian thông báo kiểm dịch: Trong vòng 01 ngày làm việc kể từ khi nhận được hồ sơ khai báo hợp lệ, cơ quan kiểm dịch sẽ xác nhận và thông báo địa điểm, thời gian kiểm dịch.
Thời gian cấp giấy chứng nhận:
Thông thường, Giấy chứng nhận kiểm dịch sẽ được cấp trong thời hạn 05 ngày làm việc kể từ ngày bắt đầu kiểm dịch (hoặc ngày lấy mẫu) nếu hàng hóa đáp ứng yêu cầu.
Đối với động vật xuất phát từ cơ sở an toàn dịch bệnh hoặc đã được giám sát an toàn, thời gian cấp có thể rút ngắn xuống còn 01 ngày làm việc.
Trường hợp kéo dài hơn 5 ngày (do chờ kết quả xét nghiệm phức tạp), cơ quan thú y phải có văn bản thông báo và nêu rõ lý do cho chủ hàng.
Mẫu giấy chứng nhận kiểm dịch động vật
Giấy chứng nhận kiểm dịch là “tấm vé thông hành” cuối cùng. Doanh nghiệp cần lưu ý về hình thức và nội dung của giấy này để tránh sai sót.
Quy cách: Các mẫu giấy được in thống nhất trên khổ A4, có logo kiểm dịch in chìm.
Phân loại:
Hàng vận chuyển nội địa (ra khỏi tỉnh): Cấp bản gốc (Original) và bản sao (Copy) giao cho chủ hàng đi đường.
Hàng xuất nhập khẩu: Cấp 03 bản Original (1 lưu, 2 giao khách) và 02 bản Copy.
Nội dung: Giấy chứng nhận phải thể hiện rõ thông tin chủ hàng, loại hàng, số lượng, nguồn gốc xuất xứ, tình trạng sức khỏe/vệ sinh thú y, và phương tiện vận chuyển.
Hiệu lực: Giấy chứng nhận cho hàng xuất nhập khẩu thường có giá trị từ 30 đến 60 ngày, hoặc theo thời gian vận chuyển thực tế đối với hàng nội địa.
Kiểm dịch động vật là một quy trình phức tạp, đòi hỏi sự am hiểu tường tận về pháp luật và kỹ thuật. Việc chuẩn bị hồ sơ sơ sài hoặc không nắm rõ quy trình lấy mẫu có thể khiến doanh nghiệp “mất tiền oan” vì phí lưu kho và phạt hành chính.
Bài viết hữu ích: Dịch vụ gửi thú cưng đi nước ngoài an toàn, giá rẻ
Hy vọng bài viết này đã cung cấp cho bạn cái nhìn toàn cảnh và chi tiết nhất về thủ tục kiểm dịch động vật. Để đảm bảo lô hàng của bạn được thông quan suôn sẻ, hãy luôn cập nhật các thông tư mới nhất từ Bộ Nông nghiệp hoặc tìm kiếm sự hỗ trợ từ các đơn vị dịch vụ logistics chuyên nghiệp. Trên đây là toàn bộ những thông tin về kiểm dịch động vật, quy định cũng như quy trình kiểm tra thực vật mà mình muốn chia sẻ đến bạn. Hy vọng những thông tin sẽ giúp bạn trong công việc của mình.
