Trong bối cảnh nền kinh tế hội nhập và chuỗi cung ứng toàn cầu ngày càng phức tạp, ngành Logistics Việt Nam đang chứng kiến sự chuyển mình mạnh mẽ. Một trong những mắt xích quan trọng giúp giải tỏa áp lực cho hệ thống cảng biển và tối ưu hóa dòng chảy hàng hóa chính là hệ thống ICD. Tuy nhiên, không phải ai cũng hiểu rõ cảng cạn là gì hay vai trò thực sự của nó trong mạng lưới vận tải. Vậy cảng ICD là gì? Cùng GoTHL tìm hiểu chi tiết hơn qua bài viết dưới đây nhé.
Cảng cạn ICD là gì?
Theo điều 4 bộ luật Hàng hải Việt Nam quy định: Cảng cạn là một bộ phận thuộc kết cấu hạ tầng giao thông vận tải, là đầu mối tổ chức vận tải gắn liền với hoạt động của cảng biển, cảng hàng không, cảng đường thủy nội địa, ga đường sắt, cửa khẩu đường bộ, đồng thời có chức năng là cửa khẩu đối với hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu bằng đường biển.
Hiểu một cách đơn giản nhất cho câu hỏi cảng ICD là gì, thì đây chính là cánh tay nối của cảng biển vào sâu trong nội địa,. Tại đây, các doanh nghiệp có thể thực hiện các thủ tục thông quan hàng hóa (Inland Clearance Depot) giống hệt như tại cảng biển quốc tế. Điều này giúp hàng hóa không cần phải chờ đợi ùn ứ tại cảng biển mà có thể được kéo về ICD để làm thủ tục, giúp dòng chảy hàng hóa linh hoạt hơn.
Khác với các Depot (bãi chứa container) thông thường chỉ có chức năng lưu trữ vỏ container rỗng hoặc sửa chữa, vệ sinh container,, một cảng cạn ICD đúng nghĩa bắt buộc phải có cơ quan Hải quan giám sát để thực hiện chức năng thông quan cho hàng hóa xuất nhập khẩu.
Tại sao cần phát triển các cảng cạn ICD
Sự ra đời và phát triển của hệ thống cảng cạn ICD không phải là ngẫu nhiên mà là xu thế tất yếu của logistics hiện đại để giải quyết các bài toán về chi phí và thời gian. Vậy lý do thực sự đằng sau sự bùng nổ của cảng cạn là gì?
Giảm tải áp lực cho cảng biển hầu hết các cảng biển lớn hiện nay đều bị giới hạn về diện tích kho bãi và không gian mở rộng, trong khi lượng hàng hóa xuất nhập khẩu tăng trưởng liên tục,. Tình trạng ùn tắc tại cảng biển khiến thời gian giải phóng hàng chậm trễ. ICD đóng vai trò là “vùng đệm”, nơi tập kết container và hàng hóa, giúp giảm áp lực thời gian container nằm chờ tại cảng biển.
Tối ưu hóa chi phí và thời gian vận chuyển Đối với các nhà máy, khu công nghiệp nằm sâu trong nội địa và xa cảng biển, chi phí vận chuyển hàng hóa trực tiếp ra cảng biển để làm thủ tục thường rất tốn kém,. Việc sử dụng ICD giúp trung chuyển hàng hóa hiệu quả hơn. Thay vì chở hàng lẻ tẻ ra cảng, hàng hóa có thể được tập kết tại ICD, sau đó sử dụng các phương thức vận tải khối lượng lớn (như đường thủy nội địa, đường sắt) để chuyển ra cảng biển, giúp tiết kiệm chi phí logistics tổng thể.
Đẩy nhanh quy trình thông quan Tại ICD, các hoạt động như kiểm hóa, giám định, thông quan được thực hiện ngay trong nội địa,. Điều này có nghĩa là khi hàng về đến cảng biển, chúng có thể được chuyển ngay về ICD để doanh nghiệp làm thủ tục, tránh được cảnh chen chúc và chờ đợi tại cửa khẩu cảng biển.
Mắt xích quan trọng trong vận tải đa phương thức ICD là điểm kết nối giữa các phương thức vận tải khác nhau (đường bộ, đường sắt, đường thủy). Nó giúp tổ chức mạng lưới vận chuyển container hợp lý, tăng hiệu quả hoạt động dịch vụ logistics trên các hành lang vận tải.
Điều kiện để có thể trở thành một ICD
Không phải bất kỳ bãi chứa container nào cũng được gọi là ICD. Để được công nhận là một cảng cạn và thực hiện chức năng cảng ICD là gì, địa điểm đó phải đáp ứng các tiêu chuẩn kỹ thuật và pháp lý khắt khe. Một ICD tiêu chuẩn cần đảm bảo các yếu tố sau:
Diện tích và quy hoạch mặt bằng ICD phải có diện tích đủ lớn để bố trí các khu vực chức năng riêng biệt như: khu giao nhận, xếp dỡ hàng hóa, khu vực làm thủ tục hải quan, khu lưu kho hàng hóa, khu tái chế và đóng gói. Theo quy chuẩn kỹ thuật quốc gia, diện tích của cảng cạn không được nhỏ hơn 5ha để đảm bảo công suất khai thác.
Cơ sở vật chất và trang thiết bị phải được trang bị đầy đủ các thiết bị xếp dỡ chuyên dụng (xe nâng, cẩu khung…) để thực hiện việc nâng hạ container an toàn và hiệu quả. Ngoài ra, cần có hệ thống kho bãi đạt chuẩn (bao gồm kho ngoại quan, kho CFS) để lưu trữ hàng hóa.
Khu vực văn phòng và quản lý một yêu cầu bắt buộc là phải có văn phòng làm việc cho các cơ quan chức năng, đặc biệt là Hải quan, cũng như văn phòng cho các hãng tàu, công ty giao nhận và đơn vị vận tải,. Đây là yếu tố then chốt để thực hiện chức năng thông quan tại chỗ.
An ninh và công nghệ thông tin khu vực cảng phải có tường rào bảo vệ kiên cố, ngăn cách với khu vực xung quanh để đảm bảo an ninh hàng hóa. Đồng thời, hệ thống thông tin (IT) phải hiện đại, đảm bảo tin cậy để quản lý dữ liệu hàng hóa, kết nối với hệ thống hải quan điện tử và các đối tác trong chuỗi cung ứng.
Kết nối giao thông cảng cạn phải gắn với các hành lang vận tải chính và có khả năng kết nối trực tiếp với cảng biển. Đặc biệt, phải có ít nhất 2 phương thức vận tải (ví dụ: đường bộ và đường thủy nội địa hoặc đường sắt) để tạo điều kiện cho vận tải đa phương thức.
Các dịch vụ cảng cạn ICD
Khi tìm hiểu cảng cạn là gì, doanh nghiệp sẽ nhận thấy đây là một trung tâm logistics thu nhỏ với đa dạng dịch vụ. Các dịch vụ tại ICD được chia thành nhóm dịch vụ chính và dịch vụ bổ trợ:
Dịch vụ chính (Core Services)
Điểm thông quan nội địa: Đây là chức năng quan trọng nhất, cho phép thực hiện thủ tục hải quan xuất nhập khẩu ngay tại ICD.
Bãi chứa container (Container Yard): Lưu trữ container có hàng, container rỗng và container lạnh chờ xuất hoặc nhập.
Vận chuyển và trung chuyển: Tiếp nhận và gửi hàng hóa vận chuyển bằng container, vận chuyển hàng dự án, hàng siêu trường, siêu trọng.
Dịch vụ hỗ trợ (Value-added Services)
Kho CFS (Container Freight Station): Dịch vụ gom hàng lẻ (LCL) và chia tách hàng hóa cho nhiều chủ hàng trong cùng một container.
Kho ngoại quan: Lưu trữ hàng hóa chưa làm thủ tục nhập khẩu hoặc hàng chờ xuất khẩu để hưởng ưu đãi về thuế.
Đóng gói và gia cố hàng hóa: Dịch vụ đóng rút hàng tại bãi, làm bao bì, đóng gói chân không, vẽ mã hiệu hàng hóa.
Bảo trì và sửa chữa (M&R): Cung cấp dịch vụ vệ sinh container, sửa chữa vỏ container hỏng hóc để đảm bảo tiêu chuẩn đóng hàng.
Các dịch vụ này biến ICD thành một trung tâm phân phối (Distribution Center) thực thụ, giúp doanh nghiệp tối ưu hóa chuỗi cung ứng của mình.
Xu hướng phát triển của các cảng cạn ICD hiện nay
Nhận thức được tầm quan trọng của câu hỏi cảng ICD là gì trong chiến lược phát triển kinh tế, Việt Nam đang đẩy mạnh quy hoạch và mở rộng hệ thống cảng cạn.
Thực trạng phân bố: Hiện nay, hệ thống cảng cạn phát triển mạnh mẽ nhất ở khu vực phía Nam. Nguyên nhân là do khu vực này chiếm tới 80% khối lượng hàng container thông quan của cả nước. Các ICD tại đây (như tại TP.HCM, Bình Dương, Đồng Nai) phát huy hiệu quả cao nhờ lợi thế kết nối tốt với hệ thống cảng biển nước sâu (như Cái Mép – Thị Vải, Cát Lái) thông qua đường thủy nội địa và đường bộ. Trong khi đó, khu vực miền Bắc và miền Trung vẫn đang trong giai đoạn phát triển với quy mô nhỏ lẻ hơn.
- Bài viết hữu ích: Kho ngoại quan là gì? Điều kiện thành lập và quy định của kho ngoại quan
Danh sách một số cảng cạn (ICD) lớn và tiêu biểu tại Việt Nam
Theo các quyết định công bố danh mục cảng cạn của Bộ Giao thông Vận tải và Bộ Xây dựng, dưới đây là danh sách các cảng cạn nổi bật:
Khu vực Phía Bắc:
- Cảng cạn (ICD) Hải Linh (Phú Thọ): Kết nối đường thủy nội địa và đường bộ.
- Cảng cạn Km3+4 Móng Cái (Quảng Ninh): Cửa ngõ giao thương quan trọng biên giới phía Bắc.
- Cảng cạn Tân Cảng Hải Phòng (Hải Phòng): Hỗ trợ đắc lực cho cụm cảng biển Hải Phòng.
- Cảng cạn Đình Vũ – Quảng Bình (Hải Phòng).
- Cảng cạn Hoàng Thành (Hải Phòng).
- Cảng cạn Long Biên (Hà Nội): Trung tâm logistics quan trọng của thủ đô.
- Cảng cạn Tân Cảng Quế Võ (Bắc Ninh): Mới đưa vào khai thác, vị trí chiến lược kết nối Bắc Ninh, Bắc Giang với cảng Hải Phòng.
- Cảng cạn Tân Cảng Hà Nam (Hà Nam).
- Cảng cạn Phúc Lộc (Ninh Bình).
Khu vực Phía Nam:
- Cảng cạn Tân Cảng Nhơn Trạch (Đồng Nai): Vị trí thuận lợi gần các KCN lớn của Đồng Nai.
- Cảng cạn Tân Cảng Long Bình (Đồng Nai): Quy mô lớn, đóng vai trò quan trọng trong vùng kinh tế trọng điểm phía Nam.
- Cảng cạn Phước Long (TP.HCM): Một trong những ICD hoạt động hiệu quả lâu đời.
- Cảng cạn Sotrans (TP.HCM).
- Cảng cạn Tanamexco (TP.HCM).
- Cảng cạn Sóng Thần (Bình Dương): Trung tâm logistics lớn kết nối Bình Dương và TP.HCM.
- Cảng cạn Thạnh Phước (Bình Dương).
- Cảng cạn Phú Mỹ (Bà Rịa – Vũng Tàu).
Hiểu rõ cảng cạn là gì và cảng ICD là gì giúp các doanh nghiệp xuất nhập khẩu có thêm phương án tối ưu hóa chi phí logistics, giảm thiểu rủi ro lưu kho bãi và chủ động hơn trong quy trình thông quan. Với sự đầu tư mạnh mẽ vào cơ sở hạ tầng và công nghệ, hệ thống ICD tại Việt Nam hứa hẹn sẽ tiếp tục là mắt xích không thể thiếu, thúc đẩy sự lưu thông hàng hóa nhanh chóng và hiệu quả hơn trong tương lai.
