Trong hoạt động xuất nhập khẩu, việc đưa hàng hóa vượt qua hải quan nhanh chóng và an toàn là mục tiêu hàng đầu của mọi doanh nghiệp. Tuy nhiên, hàng ngàn lô hàng mỗi năm bị giữ lại tại cảng không được thông quan ngay lập tức mà bị chuyển sang một bộ phận đặc biệt, gây ra sự chậm trễ, đội chi phí lưu kho bãi và làm lỡ dở kế hoạch kinh doanh. Nguyên nhân chủ yếu đằng sau tình trạng này chính là quy trình kiểm giá. Vậy thực chất tham vấn trị giá hải quan là gì? Doanh nghiệp cần chuẩn bị những vũ khí gì để tự tin bước vào vòng giải trình này? Bài viết dưới đây sẽ cung cấp cho bạn một cái nhìn toàn diện, chuẩn xác và sâu sắc nhất.
Tham vấn trị giá hải quan là gì?
Nhiều doanh nghiệp mới bước vào ngành thường mang tâm lý lo sợ, cho rằng việc bị giữ hàng lại là một hình thức xử phạt. Thực tế hoàn toàn không phải vậy. Việc tiến hành tham vấn trị giá hải quan không phải là một án phạt, mà là một quy trình nghiệp vụ kiểm soát bắt buộc của cơ quan nhà nước.
Theo quy định tại điều 3 nghị định 08/2015/NĐ-CP, tham vấn trị giá hải quan là quá trình mà cơ quan hải quan và người khai hải quan cùng nhau làm việc, trao đổi và cung cấp các thông tin, tài liệu liên quan nhằm xác định lại tính chính xác của trị giá hải quan mà doanh nghiệp đã kê khai.
Nói một cách dễ hiểu, đây là một buổi làm việc trực tiếp (hoặc gián tiếp) giữa hai bên. Trong đó, cơ quan hải quan đóng vai trò là người đặt câu hỏi, đối chiếu hồ sơ để đánh giá tính tuân thủ pháp luật; còn doanh nghiệp là người phải đưa ra bằng chứng để bảo vệ và chứng minh rằng mức giá mình khai báo là hoàn toàn trung thực, hợp lý và phản ánh đúng giá trị giao dịch thực tế trên thị trường. Mục tiêu tối thượng của tham vấn trị giá hải quan là đảm bảo sự công bằng, minh bạch, thu đúng, thu đủ thuế cho ngân sách Nhà nước và ngăn chặn triệt để các hành vi gian lận thương mại, trốn thuế.
Cơ sở pháp lý và các trường hợp phải tham vấn giá
Để nắm thế chủ động trên bàn đàm phán, doanh nghiệp cần am hiểu luật chơi. Việc thực hiện tham vấn trị giá hải quan được xây dựng dựa trên một hành lang pháp lý vô cùng chặt chẽ, bao gồm: Luật Hải quan 2014, Nghị định 08/2015/NĐ-CP (được sửa đổi, bổ sung bởi nghị định 59/2018/NĐ-CP), và đặc biệt là thông tư 39/2018/TT-BTC (sửa đổi Thông tư 38/2015/TT-BTC) quy định chi tiết về cách xác định trị giá tính thuế cũng như hồ sơ, thủ tục tiến hành.
Dựa trên các cơ sở pháp lý này, doanh nghiệp sẽ bị đưa vào tầm ngắm tham vấn trị giá hải quan trong các trường hợp mang tính rủi ro cao sau đây:
- Trường hợp 1: Giá khai báo thấp hơn mức giá tham chiếu của Hải quan – Cơ quan hải quan sở hữu một hệ thống cơ sở dữ liệu trị giá khổng lồ (GTT01). Nếu hệ thống phát hiện giá bạn khai báo thấp hơn đáng kể so với mức giá trung bình của các lô hàng tương tự đã thông quan, lệnh cảnh báo sẽ tự động được kích hoạt.
- Trường hợp 2: Hồ sơ chứng từ có sự mâu thuẫn, chưa thống nhất – Bất kỳ một sự sai lệch nhỏ nào (ví dụ: Hóa đơn ghi xuất xứ Hàn Quốc nhưng C/O lại thể hiện Trung Quốc, hoặc Packing List ghi 1.000 sản phẩm nhưng Invoice chỉ ghi 950) đều là tín hiệu đỏ buộc hải quan phải gọi bạn lên tham vấn để đối chiếu.
- Trường hợp 3: Hàng hóa thuộc nhóm rủi ro giá cao hoặc nhạy cảm – Các mặt hàng như mỹ phẩm, linh kiện điện tử, phụ tùng ô tô, đồ nội thất cao cấp thường xuyên bị đưa vào danh sách kiểm soát gắt gao vì tính chất đa dạng, khó định giá thực tế.
- Trường hợp 4: Doanh nghiệp hoặc lịch sử khai báo bất ổn – Khi bạn là doanh nghiệp nhập khẩu lần đầu, hải quan chưa có cơ sở dữ liệu đối chiếu nên sẽ tạm xem đây là một rủi ro tiềm ẩn cần được xác minh.
- Trường hợp 5: Có mối quan hệ đặc biệt giữa người mua và người bán – Nếu công ty mẹ bán hàng cho công ty con với mức giá nội bộ thấp hơn thị trường nhằm mục đích chuyển giá, trốn thuế, hải quan sẽ yêu cầu tham vấn trị giá hải quan để chứng minh tính độc lập của giao dịch.
Khi nào thì cơ quan hải quan tiến hành tham vấn giá
Căn cứ theo điểm b khoản 3 điều 25 thông tư 38/2015/TT-BTC (sửa đổi bởi thông tư 39/2018/TT-BTC), cơ quan hải quan sẽ chính thức đưa ra quyết định thực hiện tham vấn trị giá hải quan khi xuất hiện những dấu hiệu nghi ngờ về tính trung thực của hồ sơ. Cụ thể, nghiệp vụ này sẽ được kích hoạt vào thời điểm:
Thứ nhất, khi giá khai báo không phù hợp với giá thực tế thị trường: Tình trạng này xảy ra khi giá khai báo của doanh nghiệp thấp hơn rõ rệt so với hàng hóa cùng loại, cùng xuất xứ. Hoặc khi giá trên tờ khai không trùng khớp với giá ghi trên các chứng từ thương mại (hóa đơn, hợp đồng), không phản ánh đúng số tiền thực tế mà người mua đã thanh toán. Ví dụ, thị trường đang nhập một loại máy với giá 90 USD/chiếc, nhưng doanh nghiệp bạn lại khai báo chỉ 50 USD/chiếc.
Thứ hai, khi nảy sinh sự nghi ngờ về giá trị khai báo: Hải quan sẽ tiến hành tham vấn trị giá hải quan nếu lô hàng có xuất xứ từ các quốc gia, vùng lãnh thổ nằm trong danh sách đen về rủi ro gian lận giá. Hoặc khi doanh nghiệp đột ngột khai báo mức giá thấp bất thường so với chính lịch sử nhập khẩu của mình trước đó. Thậm chí, việc mô tả hàng hóa sai lệch (khai là phụ kiện nhựa rẻ tiền nhưng thực tế là linh kiện cao cấp) cũng là lý do để khởi động quy trình này.
Thứ ba, trường hợp đặc biệt theo nhận định của cơ quan hải quan: Nhằm mục đích đảm bảo tính minh bạch tuyệt đối cho ngân sách, ngay cả khi hồ sơ của bạn đầy đủ, cơ quan hải quan vẫn có quyền chủ động mời doanh nghiệp lên làm việc nếu họ xét thấy cần thiết phải xác minh thêm thông tin.
Quy trình tham vấn giá hải quan
Để tránh sự bị động và bảo vệ chuỗi cung ứng không bị đứt gãy, doanh nghiệp cần nắm trong lòng bàn tay 6 bước cốt lõi của quy trình tham vấn trị giá hải quan cập nhật mới nhất hiện nay:
Bước 1: Cơ quan hải quan ra thông báo yêu cầu tham vấn
Trong lúc kiểm tra hồ sơ, nếu phát hiện dấu hiệu rủi ro dựa trên dữ liệu GTT01, hải quan sẽ gửi thông báo (có thể chỉ thị trực tiếp trên hệ thống VNACCS) yêu cầu doanh nghiệp chuẩn bị hồ sơ để làm việc. Thông báo sẽ ấn định rõ thời gian và địa điểm.
Bước 2: Doanh nghiệp chuẩn bị và cung cấp hồ sơ
Đây là lúc doanh nghiệp tung ra các bằng chứng sắc bén nhất. Hồ sơ chuẩn bị bao gồm: hợp đồng (Sales Contract), hóa đơn (Invoice), phiếu đóng gói (Packing List), vận đơn, chứng từ thanh toán (Swift/TT), bảng báo giá, email giao dịch đàm phán.
Bước 3: Hải quan xem xét, đánh giá thông tin
Dựa trên sự giải trình của doanh nghiệp và hồ sơ cung cấp, hải quan sẽ đối chiếu với cơ sở dữ liệu và 6 phương pháp xác định trị giá hải quan để đánh giá tính trung thực. Thời hạn xử lý bước này không quá 30 ngày kể từ ngày đăng ký tờ khai.
Bước 4: Xác định trị giá hải quan
Sau quá trình đấu trí, cơ quan chức năng sẽ đưa ra quyết định: Một là chấp nhận trị giá khai báo của doanh nghiệp; Hai là bác bỏ và tiến hành ấn định lại mức giá mới dựa trên dữ liệu của hải quan.
Bước 5: Thông báo kết quả tham vấn
Kết thúc buổi làm việc, hai bên sẽ ký xác nhận vào biên bản tham vấn. Nếu giá bị bác bỏ và ấn định tăng, doanh nghiệp có 05 ngày làm việc để tiến hành kê khai bổ sung số thuế chênh lệch.
Bước 6: Hoàn tất thủ tục thông quan
Sau khi doanh nghiệp đã kê khai bổ sung và nộp thuế đầy đủ (hoặc nộp khoản tiền đảm bảo), cơ quan hải quan sẽ thả hàng, hoàn tất thủ tục để lô hàng được thông quan và đưa vào lưu thông.
Một số lưu ý quan trọng khi tham vấn giá hải quan
Công tác tham vấn trị giá hải quan là một cuộc chiến cân não mà ở đó, người nắm vững luật chơi, am hiểu pháp lý và có kỹ năng đàm phán sẽ giành thắng lợi. Để tự tin bảo vệ mức giá trị giao dịch thực tế của mình, doanh nghiệp cần đặc biệt lưu ý những chiến lược sau:
Chuẩn bị hồ sơ đầy đủ, chính xác
Tính logic và tính nhất quán giữa các chứng từ (Hợp đồng, Invoice, C/O, Packing list) là tấm khiên vững chắc nhất. Bạn nên chuẩn bị sẵn 02 bộ hồ sơ (1 bộ gốc để hải quan đối chiếu, 1 bộ sao y để cơ quan lưu giữ). Đặc biệt, đừng quên mang theo các bằng chứng sống như email đàm phán thương mại, chứng từ thanh toán ngân hàng, bảng chào giá của nhà cung cấp để tăng tính thuyết phục. Nếu người đi tham vấn trị giá hải quan không phải là giám đốc, bắt buộc phải có giấy ủy quyền hợp lệ (Giấy giới thiệu thông thường sẽ không được chấp nhận).
Nắm vững 6 phương pháp xác định trị giá hải quan
Trong buổi làm việc, cán bộ sẽ sử dụng các phương pháp định giá tuần tự theo quy định tại thông tư 39/2015/TT-BTC. Doanh nghiệp cần am hiểu 6 nguyên tắc này (bao gồm: Trị giá giao dịch, hàng hóa giống hệt, hàng hóa tương tự, trị giá khấu trừ, trị giá tính toán, và phương pháp suy luận) để biết cơ quan hải quan đang áp dụng cơ sở nào để bác bỏ giá của mình, từ đó đưa ra phản biện sắc bén.
Kỹ năng trả lời chất vấn và tâm lý vững vàng
Người đại diện tham gia tham vấn trị giá hải quan cần ăn mặc lịch sự, giữ thái độ bình tĩnh, tự tin và am hiểu sâu sắc về hoạt động xuất nhập khẩu của công ty. Bạn sẽ phải đối mặt với hàng loạt các câu hỏi bủa vây như: Mối quan hệ với nhà cung cấp là gì? Yếu tố nào giúp bạn mua được giá rẻ? Đã thanh toán chưa? Có trả thêm chi phí ngầm nào ngoài Invoice không?. Trả lời logic, bám sát chứng từ sẽ giúp bạn giải tỏa mọi sự nghi ngờ từ phía hải quan.
Hiểu rõ quyền khiếu nại của doanh nghiệp
Nếu sau khi kết thúc buổi làm việc mà bạn vẫn không đồng ý với mức giá ấn định của hải quan, đừng vội buông xuôi. Bạn hoàn toàn có quyền khiếu nại trong thời hạn 30 ngày kể từ ngày nhận được thông báo kết quả. Tuy nhiên, để lấy hàng về, bạn vẫn phải kê khai bổ sung và nộp thuế tạm thời (hoặc nộp tiền đảm bảo) theo mức giá hải quan đưa ra. Nếu quá trình khiếu nại thành công, cơ quan nhà nước sẽ tiến hành hoàn lại số tiền thuế nộp dư cho bạn.
Tóm lại, tham vấn trị giá hải quan là một rào cản kỹ thuật tất yếu nhằm minh bạch hóa nền kinh tế. Dù quy trình này đòi hỏi rất nhiều thời gian và sự am hiểu về chuyên môn pháp lý, nhưng chỉ cần doanh nghiệp kinh doanh chân chính, chuẩn bị kỹ lưỡng bộ chứng từ và nắm vững nghệ thuật giải trình, bạn hoàn toàn có thể lật ngược thế cờ. Với hơn 10 năm kinh nghiệm trong lĩnh vực logistics và khai hải quan, gothl đã hỗ trợ hàng trăm doanh nghiệp xử lý hồ sơ tham vấn giá nhanh chóng, giúp tiết kiệm thời gian và tránh phát sinh chi phí lưu kho.
